Sáng tạo văn học, nghệ thuật trong thời đại trí tuệ nhân tạo: Hành trang nào để văn nghệ sĩ trẻ dấn thân?

Một cuộc tọa đàm về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo âm nhạc và sáng tác ca khúc, do Khoa Giáo dục Nghệ thuật - Thể chất (Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng) và Hội Âm nhạc thành phố Đà Nẵng phối hợp tổ chức. Ảnh: H.Đ.L

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ cách con người sáng tạo và tiếp nhận văn học, nghệ thuật (VHNT). Nhưng thay vì nhìn AI như một đối thủ, nghệ sĩ trẻ cần trở về với câu hỏi căn bản: Vì sao mình sáng tác, mình có gì riêng và mình sẽ làm gì để không đánh mất bản sắc trong một thế giới ngày càng được công nghệ hóa?

Khi AI đặt lại câu hỏi về người nghệ sĩ

Sự bùng nổ của AI đang đẩy nhân loại vào một kỷ nguyên mới (sau đây tôi tạm gọi là kỷ nguyên công nghệ hay thời đại của trí tuệ nhân tạo) và mở ra một cuộc thảo luận lớn trong VHNT: vai trò của văn nghệ sĩ trẻ trong thời đại trí tuệ nhân tạo là gì? Xã hội có cần đến lực lượng sáng tác VHNT nữa hay không khi mà AI cũng có thể cho ra các tác phẩm văn chương, hội họa, âm nhạc, điện ảnh… chỉ với các câu lệnh? Liệu một thực thể tồn tại bằng thuật toán có thể thay thế con người trong sáng tạo tinh thần? Cá tính và tâm hồn có phải là “đặc sản” của con người? Có thể sao chép và sản xuất hàng loạt bất cứ thứ gì như thế không?...

Vì sự ảnh hưởng sâu sắc và gần như toàn diện của AI với đời sống xã hội, cuộc thảo luận về nó đang diễn ra từng ngày từng giờ và càng lúc càng thêm sôi nổi. Không còn là chuyện của phim viễn tưởng nữa, máy móc đang thế chỗ của con người trong nhiều lĩnh vực làm thay đổi diện mạo của thị trường lao động, rõ ràng có không ít người đang phải cạnh tranh với AI trong cuộc mưu sinh mà lợi thế nghiêng về máy móc, thuật toán hơn là trí óc con người và sự lành nghề họ có.

Trong VHNT, người ta đã phải kinh ngạc khi chứng kiến khả năng sản sinh ra tác phẩm của các phần mềm AI. Và người ta bắt đầu cảm thấy bất an lẫn nghi ngờ về vai trò của những người làm công việc sáng tác.

Sự hoài nghi và những câu hỏi đặt ra cho VHNT trong thời điểm này theo tôi là cần thiết và cấp bách. Hơn bao giờ hết, chúng ta cần nhìn nhận lại bản chất và vai trò của VHNT, dù tương lai luôn là điều bí ẩn nhưng tôi tin rằng thái độ và lựa chọn của chúng ta hôm nay sẽ phần nào đó quyết định diện mạo của VHNT nói chung và văn học, nghệ thuật của thành phố Đà Nẵng nói riêng trong tương lai. Với thế hệ văn nghệ sĩ tiền bối, việc này có thể không thật cần thiết khi mà họ đã đạt đến đỉnh cao của sự nghiệp và đang ở cuối chặng đường, công việc của họ sắp sửa hoàn tất nhưng công việc của các văn nghệ sĩ trẻ chỉ mới bắt đầu. Theo tôi, hành trang tốt nhất để một người có thể dấn thân vững chắc trên bất kỳ con đường nào họ chọn chính là: có lý do để bắt đầu, có nội lực để bền bỉ trước khó khăn, có hiểu biết để không lạc lối, luôn nhắm đến hồng tâm của mình. Chung quy lại, chính là biết rõ việc mình làm và hiểu quy luật vận hành của xã hội.

Những ý kiến tôi đưa ra trong bài viết này là sự tổng hợp của tôi sau quá trình hoạt động và tư duy không ngừng nghỉ. Vì sao tôi sáng tác? Liệu ngày mai tôi có phải từ bỏ công việc này để bắt đầu học một kỹ năng mới, tìm một công việc mới để thích nghi tốt hơn với thời đại? Là một người mới dấn thân trên con đường thực hành nghệ thuật (văn chương và hội họa), tôi nghĩ rằng những khó khăn, trăn trở, hoài nghi lẫn hoài bão của tôi cũng là trăn trở, hoài bão của bạn bè đồng nghiệp, các văn nghệ sĩ trẻ của thành phố Đà Nẵng. Tuy nhiên, thái độ, cách ứng xử và lựa chọn của mỗi người sẽ mỗi khác.

Sáng tác để làm gì khi máy móc cũng có thể tạo ra tác phẩm?

Theo tôi, sáng tạo VHNT về bản chất là hoạt động của tinh thần nhiều hơn là cơ bắp. Bằng nhiều hình thức khác nhau, tác phẩm văn học nghệ thuật luôn truyền tải một vấn đề, một thông điệp hoặc đặt ra một câu hỏi qua đó tiết lộ một cách khéo léo thế giới quan của người nghệ sĩ. Một bức tranh, một bài hát, một bài thơ, một vở kịch, một tiểu thuyết hay một bộ phim,... dù là hình thức nào đi nữa cũng sẽ mang lại giá trị tinh thần cho người thụ hưởng, về tư tưởng, thẩm mỹ, cảm xúc…

Đó là cách tôi nhìn nhận về hoạt động sáng tạo VHNT, tôi cho rằng đặc tính cốt lõi của nghệ thuật là sự tập trung và tính riêng tư. “Nghệ thuật bắt nguồn từ cuộc sống”, câu nói này nhận được sự đồng thuận cao trong cộng đồng những người làm nghệ thuật cũng như trong công chúng. Tuy nhiên, nghệ thuật không phải là cuộc sống. Toàn bộ đời sống này không phải là một tác phẩm, tác phẩm chỉ hình thành khi người nghệ sĩ tập trung vào đối tượng mà họ muốn nắm bắt, diễn giải, tạo tác… Đối tượng ấy có thể là một người, một vật, một sự kiện cụ thể và cũng có thể là những ý niệm chỉ tồn tại trong thế giới nội tâm của người nghệ sĩ. Dù là đối tượng nào đi nữa thì quá trình sáng tạo ấy cũng có tính riêng tư, người nghệ sĩ phải sống, trải nghiệm, học hỏi và đưa ra lựa chọn cho sự tập trung của mình. Tôi tin rằng trên hành trình thực hành nghệ thuật, người nghệ sĩ luôn để lại “cái tôi”. Tìm hiểu tác phẩm của một người là khám phá thế giới quan của chính người ấy. Tôi tin rằng dù nghệ sĩ có cố gắng ẩn mình đến đâu thì qua tác phẩm họ vẫn “tiết lộ” những thế giới quan của mình, những trải nghiệm riêng tư và ẩn ức sâu kín của tâm hồn mình.

Tôi vẫn luôn tự chất vấn bản thân vì sao tôi viết, vì sao tôi vẽ. Với tôi, sự hoài nghi này là điều cần thiết, tôi phải luôn tự trả lời và mỗi lần suy xét lại để trả lời là một lần tôi biết mình sẽ không dừng lại bởi tôi viết để chia sẻ thế giới rộn ràng âm sắc mà mình đang trải qua trong từng hơi thở, chia sẻ những phát hiện riêng tư của mình và viết để tương tác với cuộc đời này. Mỗi người có một hoàn cảnh khi đến với VHNT, nhưng nếu hôm nay bạn thấy mình đang viết văn, làm thơ, viết nhạc, viết kịch hay vẽ tranh vì mình có điều muốn bày tỏ, gửi gắm, chia sẻ thì tôi mong rằng bạn sẽ tiếp tục cho đến khi hoàn thành. Chúng ta, mỗi một người và từng người một, tâm hồn và trải nghiệm đều là duy nhất, là riêng biệt nên thế giới quan của mỗi người cũng thế. AI có thể mô phỏng trải nghiệm của con người nhưng làm sao thuật toán từ máy móc có thể can thiệp vào tâm tư tình cảm của chúng ta? Làm sao có thể hiểu được hay cảm được những rung động vi tế diễn ra trong tâm hồn của một người? AI có thể mô phỏng tác phẩm của con người, cùng với khả năng tổng hợp, phân tích, tái sản sinh siêu việt, nó có thể tạo ra những tác phẩm tương tự tác phẩm của con người, và có thể, nhiều trong số đó thỏa mãn được nhu cầu thưởng thức của một bộ phận công chúng, nhưng tôi tin rằng nó không thể thỏa mãn được nhu cầu của người nghệ sĩ. Đối với nghệ sĩ, tác phẩm thực sự chỉ ra đời khi họ dấn thân, thực hành và khám phá - mà điều họ khám phá ra đôi lúc nhiều hơn cả chính bản thân họ.

Nhiều năm trước, khi AI chưa phổ biến như hiện nay, tôi đã rất ngạc nhiên và phấn khích khi trải nghiệm làm thơ trên một phần mềm sáng tác, sự phấn khích tôi có được đến từ bản tính hiếu kỳ và cảm giác hài lòng khi trải nghiệm một sản phẩm mới. Thời gian sau này, những bài thơ do AI sản xuất ra xuất hiện ngày càng nhiều, có người phản đối, cũng có người ủng hộ và rất nhiều người đặt câu hỏi, đã có AI viết được thơ nhanh trong tích tắc như thế thì các nhà thơ viết làm gì nữa? Ở đây, tôi chưa bàn đến sự hay - dở và cũng chưa muốn nói đến vấn đề bản quyền của cơ sở dữ liệu mà người ta dùng để huấn luyện AI, tôi chỉ muốn nêu ra một việc mà tôi quan sát được như một ví dụ để cùng suy nghĩ. Dù là trước đây khi internet chưa thịnh hành hay là bây giờ thì tôi vẫn thấy có nhiều người yêu thích nghệ thuật thư pháp và sẵn sàng ngồi hàng giờ để luyện tập, có người chỉ đơn giản là luyện chữ đẹp; họ đầu tư bút mực và thời gian chỉ để nét bút được thanh hơn. Lại có những người thích đan thích móc thích may vá thêu thùa, với họ việc ngồi cả đêm để làm xong một chiếc áo hay một chiếc khăn không có gì là lạ. Đôi lần tôi tự hỏi, sao họ phải vất vả thế? Nếu thích thư pháp, họ có thể mua tranh chữ từ các cửa hàng hoặc sử dụng font chữ thư pháp có sẵn trong các phần mềm soạn thảo, có thể đánh máy và in ra bao nhiêu tùy thích. Những người luyện chữ đẹp cũng thế, kiểu chữ mà họ tập viết cũng có sẵn font trong máy tính, chẳng phải cứ in ra là có đó sao, máy móc sẽ không mắc những lỗi như con người, không bị run tay nên nét nào ra nét đó hoàn hảo chỉn chu. Nghĩ theo hướng này thì có phải họ làm những việc vô ích và lãng phí thời gian? Vậy mà không, họ chỉ đang làm những gì cần thiết với cuộc đời của họ. Với người yêu thích đan móc, việc ngồi cả đêm để hoàn thành một chiếc áo là thú vui chứ không phải cực hình. Nhân loại phong phú, cuộc sống diệu kỳ là vì những điều nhỏ bé và riêng tư như thế.

Nghĩ đến họ rồi soi lại mình, tôi thấy mình chẳng khác người đan len là mấy, dù có bao nhiêu sản phẩm hoàn hảo trên thị trường, tôi vẫn muốn tạo ra sản phẩm của mình, lưu lại dấu vết của mình trên nó. Thật tuyệt nếu được sống và làm việc như thế, nhưng cuộc đời vốn phức tạp và con người luôn phải xoay xở để thích nghi với thời đại. Trong một buổi tọa đàm do Báo và Phát thanh Truyền hình Đà Nẵng tổ chức, tôi nhận được câu hỏi“có phải AI đang tạo ra áp lực rất lớn cho người sáng tác?”, và tôi nghĩ rằng các văn nghệ sĩ trẻ đồng nghiệp của mình đâu đó cũng nhận được những câu hỏi tương tự. Tôi không biết các bạn nghĩ sao về vấn đề này, riêng tôi thì câu trả lời là không, trong trường hợp AI có thể viết ra những tác phẩm văn học xuất sắc thì đó cũng không phải là một áp lực. Trên thế giới có biết bao tác phẩm kinh điển, xuất sắc, ở Việt Nam cũng có, trước đây đã có, bây giờ cũng có và sau này cũng sẽ có, những tác phẩm ấy nếu không phải là nguồn cảm hứng hay niềm động viên cho tôi thì cũng không bao giờ là một áp lực.

Nói như vậy không có nghĩa tôi không phải chịu bất kỳ áp lực nào, chỉ là áp lực không đến từ sự phát triển của công nghệ hay sự phát triển của những người viết khác mà đến từ nhu cầu, từ tiếng nói bên trong của chính mình. Đó là áp lực làm sao để sống chất lượng hơn, sâu sắc hơn; làm sao để quan sát, cảm thông, để chạm đến những rung động tinh tế nhất của con người; làm sao để có một tâm hồn cởi mở và trí tuệ minh mẫn để đi xa trên con đường mình mới bắt đầu này.

Tôi cho rằng văn nghệ sĩ cần quay về với chính mình, tập trung vào việc phát triển bản thân, nâng cấp trình độ, bồi dưỡng cảm xúc… hơn là lo lắng hay tranh cãi về công nghệ. Chỉ có tác phẩm mới làm nên tác giả. Nếu một ngày AI thực sự có thể cho ra những tác phẩm VHNT hay hơn, đẹp hơn tác phẩm của con người; nếu những bức tranh, những tiểu thuyết, những bản nhạc của chúng ta không làm cho anh em, bạn bè, đồng nghiệp, công chúng rung động nữa; nếu chúng ta không thể mang đến một nụ cười hay lấy đi một giọt nước mắt từ đồng loại mình, nếu công chúng quay lưng với tác phẩm của chúng ta thì vấn đề nằm ở chúng ta chứ không nằm ở máy móc hay công nghệ. Và ta cần tự hỏi mình, rằng có phải ta đã sống quá hời hợt rồi không? Có phải ta đã lười sống, lười suy nghĩ, lười yêu thương, lười cảm thông, lười học hỏi, lười phấn đấu rồi không?

Nếu thực sự có cuộc cạnh tranh giữa con người và AI trong sáng tạo VHNT và tôi là kẻ bị đào thải thì sự đào thải ấy theo tôi là phù hợp với quy luật. Tôi từng nghĩ nhiều đến vấn đề này và đã thầm đưa ra quyết định cho mình, nếu một ngày tôi không còn tạo ra tác phẩm nào có giá trị, nếu tôi không đủ sức để kiên trì làm điều đó thì tôi sẽ dừng lại, có thể tôi sẽ học một kỹ năng mới và tìm kiếm một công việc phù hợp hơn với hoàn cảnh sống của mình.

Nếu hôm nay bạn thấy mình vẫn tràn đầy cảm hứng, bạn có điều muốn tiết lộ, có câu chuyện muốn kể, có bức tranh muốn hoàn thành, có khán giả sẵn sàng chờ đợi, vậy thì còn ngại gì không tiếp tục, mạnh mẽ hơn và quyết đoán hơn cho lựa chọn của mình?

Cội rễ văn hóa làm nên bản sắc sáng tạo

Tôi tin rằng hành trang để một người có thể dấn thân vững chắc trên bất kỳ con đường nào họ chọn chính là có lý do để bắt đầu, có đích mình muốn đến và nội lực để bền bỉ trên hành trình. Thứ nội lực mà tôi muốn nói đến này do nhiều yếu tố tạo thành, mà yếu tố đầu tiên tôi muốn kể đến chính là nền tảng văn hóa. Chúng ta đều biết trong sáng tạo VHNT,“cái tôi” của người nghệ sĩ là thứ cần được nuôi dưỡng và gìn giữ. “Cái tôi” nghệ sĩ ấy là gì nếu không phải là bản sắc của nghệ sĩ, và bản sắc ấy từ đâu mà có nếu không phải là từ nền tảng văn hóa trước tiên?

Tôi có niềm tin rằng nếu một người lạc mất cội rễ của mình thì họ sẽ phải loay hoay nhiều trong cuộc sống, ngược lại một nền tảng văn hóa vững chắc sẽ là “mỏ neo” và là “bánh lái” cho cuộc đời chúng ta. Ở đây tôi thấy cần nói thêm rằng, bản sắc hay nền tảng văn hóa tôi đang nói đến không phải chỉ là những gì thuộc về quá khứ được thế hệ đi trước truyền thụ mà còn là những gì đang xảy ra hôm nay. Nó là một dòng chảy âm thầm bền bỉ trong cộng đồng.

Trong thời đại bùng nổ kết nối như hiện nay, chúng ta thường có xu hướng tìm kiếm những kết nối mới mẻ và xa lạ mà mất kết nối với cộng đồng mình đang thuộc về, mất hứng thú với những trăn trở, những câu chuyện, những sự kiện của địa phương, đó cũng chính là mất đi bản sắc. Càng phải đối mặt với sự thay đổi nhanh chóng và khốc liệt của thời đại công nghệ, càng phải cắm rễ sâu vào mảnh đất mình đang sống, tham gia vào cộng đồng mình thuộc về, tiếp biến và phát huy truyền thống văn hóa của cộng đồng. Càng yêu, càng hòa mình vào cuộc sống, gắn bó với quê hương thì bản sắc trong mỗi người càng đậm nét, một cách tự nhiên, tác phẩm cũng sẽ toát lên “màu sắc” và cá tính. Một môi trường văn hóa lành mạnh sẽ không làm triệt tiêu “cái tôi” nghệ sĩ, mà ngược lại, sở thích và thiên hướng của cá nhân được tôn trọng và phong phú thêm.

Đứng trước những thách thức mà thời đại đặt ra cho giới văn nghệ sĩ, tôi cho rằng điều chúng ta thực sự cần là những tác phẩm thực sự đi sâu vào đời sống, nói lên được tiếng nói đại diện cho cộng đồng mình nhưng nói bằng cá tính sáng tạo của chính mình. Trong văn chương, nghệ thuật, bạn phải chạm đến được điều gì đó vô cùng riêng tư, vô cùng vi tế trước khi có thể chạm đến điều phổ quát. Câu chuyện về “bản sắc” đi trước câu chuyện về “hội nhập”, nếu không có yếu tố đầu tiên thì chúng ta có thể chỉ là một cá nhân nhạt nhòa, “hội nhập” chẳng còn mang ý nghĩa với một cá nhân mà căn tính của họ là không thể xác định.

Tôi vừa nói đến đời sống cộng đồng và môi trường văn hóa, và tôi nghĩ sẽ là một thiếu sót nếu không nói đến bầu không khí VHNT của địa phương mình, môi trường học tập, sinh sống, sáng tạo của văn nghệ sĩ trẻ và các hội nghề nghiệp ở địa phương. Đà Nẵng là một đô thị năng động, đồng thời cũng là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, địa hình phong phú, có biển, có núi non, có phố phường, đời sống đa dạng là nguồn tư liệu và cảm hứng dồi dào cho văn nghệ sĩ. Đà Nẵng không phải là nơi tôi sinh ra nhưng là nơi tôi gắn bó nhiều hơn cả, và tôi luôn nói rằng thành phố nhiều tiếng sóng này đã giúp tôi trưởng thành và làm nên con người tác giả của tôi. Theo đánh giá của tôi, các nhà quản lý văn hóa thành phố Đà Nẵng luôn có sự quan tâm, chào đón và dành nhiều khích lệ cho những văn nghệ sĩ trẻ như tôi. Tôi luôn dành sự tôn trọng của mình cho họ. Tôi nghĩ rằng các nhà quản lý luôn muốn bồi dưỡng thế hệ kế cận, bằng chứng là Trại sáng tác Văn học nghệ thuật dành cho thiếu nhi được tổ chức như sự kiện thường niên. Trong tương lai, tôi hy vọng thành phố sẽ có thêm nhiều chính sách để phát triển VHNT, và có chính sách tạo điều kiện phát triển cho các văn nghệ sĩ trẻ, những người chỉ vừa dấn thân và đang phải xoay xở trong cuộc mưu sinh.

Biến AI thành công cụ sáng tạo?

Để đi xa trên con đường sáng tạo VHNT, bạn phải luôn học hỏi, luôn lắng nghe, luôn nâng cấp mỹ cảm của mình, đây là điều mà tôi nghe được thường xuyên. Tôi tin vào sự đúng đắn của lời khuyên này. Ở hoàn cảnh hiện tại, tôi nghĩ điều mà tôi và các văn nghệ sĩ trẻ đồng nghiệp cần làm ngay đó là nâng cao hiểu biết của mình về công nghệ. AI thực chất là gì? Chúng ta nên có thái độ thế nào với nó? Tâm thế nào là cần thiết cho người sáng tác?

AI, theo tôi hiểu nôm na, là công nghệ cho phép máy tính hoặc thiết bị điện tử có thể “học”, “phân tích” và “đưa ra quyết định” dựa trên dữ liệu, mô phỏng cách con người suy nghĩ. Trong VHNT, việc AI có thể tạo ra tác phẩm đã mở ra cuộc tranh cãi lớn. Nhiều người kinh ngạc, ngưỡng mộ, tin tưởng, sùng bái nó và quay lại hoài nghi khả năng sáng tác của đồng loại mình, thậm chí là chê bai và bác bỏ. Lại có người xem nó như một đối tượng nguy hiểm và tránh xa, nói không hoàn toàn. Theo tôi, hai kiểu phản ứng trên đều là cực đoan. AI là một bước tiến trong công nghệ, dù có thể mô phỏng hoạt động tư duy của con người thì nó vẫn là một sản phẩm của con người chứ không phải CON NGƯỜI. Theo tôi, tin tưởng tuyệt đối vào nó, sùng bái nó là điều không nên và tránh xa nó là điều không thể. AI đang làm thay đổi sâu sắc đời sống trên toàn thế giới, và điều đó không nằm ngoài quy luật xã hội.

Theo tôi, thái độ phù hợp và tích cực nhất chính là từ bỏ suy nghĩ xem AI như đối thủ cạnh tranh mà thay vào đó, xem nó là một công cụ và học cách làm chủ nó, sử dụng nó để phục vụ cho công việc của mình. Nhiều người lo sợ và cho rằng con người phải cạnh tranh với máy móc, và các nhà văn tương lai sẽ mất việc vì AI. Tôi lại thấy rằng ngay cả khi cuộc cạnh tranh ấy xảy ra thì các nhà văn cũng không cạnh tranh với máy móc, cuộc cạnh tranh ấy thực chất vẫn là cuộc cạnh tranh giữa con người và con người, vì đằng sau một thiết bị là một con người, thậm chí là một nhóm người, một tập đoàn, một tổ chức. Nếu tôi được thưởng ngoạn một tác phẩm kiệt xuất do AI sản sinh, tôi sẽ dành sự tôn trọng và tán dương cho những người đã thực sự làm ra tác phẩm ấy. Bạn nghĩ xem, nếu vinh danh tác phẩm - tác giả, nếu trả tiền tác quyền cho tác phẩm thì ai là đối tượng thụ hưởng? Là chiếc máy tính hay là người đã lập trình ra phần mềm? Hay là người đã cung cấp dữ liệu cho AI học và huấn luyện nó? Hay là những tác giả của nguồn dữ liệu mà nó được tiếp thu? AI tự thân nó không nảy sinh nhu cầu, không tự cho ra tác phẩm, nó cần có người viết lệnh và cần nguồn tài nguyên để học hỏi, mô phỏng… Chung quy lại tôi vẫn chưa thấy có vấn đề nào nằm ngoài trí tuệ và lao động của con người, và theo quy định mới trong Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi và có hiệu lực từ ngày 01/04/2026) thì máy móc và AI không được công nhận là tác giả.

Một vấn đề nữa mà theo tôi những người sáng tạo nội dung trong hoàn cảnh hiện nay không thể bỏ qua, đó là chuyện bản quyền. Để tạo ra tác phẩm VHNT, AI phải “học” từ hàng trăm hàng tỉ tác phẩm có sẵn của các nghệ sĩ. Việc các công ty công nghệ lấy tác phẩm để huấn luyện AI mà không xin phép, không trả thù lao cho tác giả là hành vi vi phạm bản quyền. Những vụ kiện liên quan đến bản quyền và AI xảy ra trên thế giới gần đây là ví dụ để chúng ta nhìn lại quyền tác giả của mình và nâng cao ý thức về nó. Nếu được lên tiếng, chúng ta cần tuyên bố từ chối cấp phép cho AI sử dụng tác phẩm của mình, nghiêm cấm mọi hành vi khai thác dữ liệu, sao chép, thu thập hoặc sử dụng tác phẩm để huấn luyện các mô hình AI khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản.

Theo quan sát của tôi, ý thức về quyền tác giả trong cộng đồng chúng ta vẫn chưa cao. Là văn nghệ sĩ trẻ, chúng ta dễ rơi vào suy nghĩ rằng tác phẩm của chúng ta cần được lan tỏa nên dễ dàng đồng ý cho chúng xuất hiện trên không gian mạng. Và đôi khi chính chúng ta cũng chưa đánh giá được giá trị lao động của mình và đồng nghiệp nên chưa có thái độ dứt khoát với việc vi phạm bản quyền và điều này dần dần tạo thành tiền lệ không tốt cho chúng ta. Sự phớt lờ hay im lặng của chúng ta sẽ hình thành lối mòn trong ứng xử, lâu dần sẽ mất đi sự tôn trọng tối thiểu, người ta cứ nghiễm nhiên sử dụng tác phẩm mà không nghĩ đến việc xin phép hay trả công cho người đã miệt mài lao động để làm ra nó. Tôi nghĩ mỗi văn nghệ sĩ nên ý thức về trách nhiệm của mình với công việc cũng như với cộng đồng sáng tạo, thái độ và hành động của chúng ta dù rất nhỏ cũng đều ảnh hưởng đến bầu không khí chung của cộng đồng, kiến tạo hay làm cho nhiễu loạn, tốt hơn hay xấu đi cũng có phần đóng góp của mỗi cá nhân. Tôi hy vọng văn nghệ sĩ chúng ta sẽ biết cách bảo vệ công sức lao động của mình và đồng nghiệp, và biết cách hợp tác để cùng phát triển.

Và tôi cũng hy vọng các nhà quản lý văn hóa sẽ quan tâm hơn nữa đến vấn đề này để có những chính sách phù hợp với thời đại, ghi nhận sự đóng góp của văn nghệ sĩ và bảo vệ tốt hơn quyền lợi chính đáng của người sáng tác.

L.H