Phú Thuận - Hành trình 4 thế kỷ
Cầu Sông Thu bắc qua sông Thu Bồn, nối xã Phú Thuận với xã Thu Bồn, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển thương mại - dịch vụ.
Sau 4 thế kỷ, xã hiệu Phú Thuận tái xuất hiện, với tư cách là một đơn vị hành chính cấp xã thuộc thành phố Đà Nẵng; ghi dấu một hành trình lịch sử đầy sôi động và đáng nhớ...
Xã hiệu 400 năm tuổi
Vào thời chúa Nguyễn, xứ Quảng từng có một ngôi chùa mang tên Phú Thuận. Bây giờ chùa không còn nữa, nhưng thác bản văn bia của chùa hiện được lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, cung cấp nhiều thông tin quan trọng về xã (làng) Phú Thuận. Bia chùa được lập ngày mồng 2 tháng 7 năm Canh Ngọ tại xã Phú Thuận, huyện An Nông, phủ Điện Bàn, xứ Quảng Nam, nước Đại Việt1. Tư liệu Quảng Nam xã chí2 cho hay, đó là năm Đức Long thứ 2, đời vua Lê Thần Tông, tức năm 1630. Điều này chứng tỏ xã hiệu Phú Thuận phải có trước đó, nghĩa là tồn tại cách đây ít nhất 400 năm!
Xã hiệu Phú Thuận tiếp tục được duy trì trong các thế kỷ sau đó, nhưng gắn với các phủ, huyện, tổng khác nhau. Sách Phủ biên tạp lục của nhà, bác học Lê Quý Đôn cho biết, cuối thế kỷ XVIII, có 2 xã mang tên Phú Thuận: Phú Thuận Đông và Phú Thuận Tây, cùng thuộc tổng Phiếm Ái, huyện An Nông, phủ Điện Bàn, xứ Quảng Nam1. Đời Gia Long, xã Phú Thuận thuộc tổng Quảng Đại Thượng, huyện Duy Xuyên, phủ Thăng Hoa2, đến đời Đồng Khánh lại thuộc huyện Quế Sơn, phủ Thăng Bình3. Cho đến trước Cách mạng Tháng Tám (1945), xã Phú Thuận thuộc tổng Quảng Hòa, phủ Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Trong kháng chiến chống Pháp, từ tháng 7/1948, xã hiệu Phú Thuận không còn nữa, vùng đất này thuộc về xã Duy Bình, rồi xã Duy Mỹ, huyện Duy Xuyên.
Vang bóng một thời
Nằm dọc sông Thu Bồn, nhờ lợi thế đường thủy, nơi đây thời xưa từng có các chợ đầu mối sầm uất “trên bến dưới thuyền” nổi tiếng, như Phú Thuận, Bến Dầu trở thành các điểm giao thương quan trọng trong vùng, góp phần quan trọng làm nên sự phồn thịnh của phía bắc Quảng Nam xưa. Các chợ đầu mối ấy là nơi tập trung nhiều sản vật phong phú, riêng có của cư dân bản địa. Nổi bật nhất là mặt hàng dầu rái được khai thác từ những cánh rừng phía Tây, theo đò dọc xuôi về cảng thị Hội An, phục vụ cho nghề đóng ghe thuyền. Dầu rái từng được các sử gia triều Nguyễn xem là sản vật quý của núi rừng phương Nam4. Cạnh đó là chè xanh An Bằng lừng danh: “Thà rằng nhịn một bữa cơm/ Chứ không thể thiếu chè thơm An Bằng”. Tương truyền, chè An Bằng không chỉ có hương vị đặc biệt, vừa chát, vừa ngòn ngọt ở đầu lưỡi mà còn có tác dụng chữa bệnh. Tại An Bằng từng có một xưởng chè do một hội buôn ở Đà Nẵng có quan hệ với người Pháp đứng ra xây dựng để thu mua, chế biến và xuất khẩu. Chưa hết, nón lá Giảng Hòa, gióng Mỹ Nam, đá mỹ nghệ Xuân Tây… cũng là những đặc sản của địa phương được khách hàng gần xa ưa chuộng.
Phú Thuận cũng là vùng đất của những di tích, di chỉ, những chuyện kể kỳ thú. Tại thôn Phú Long vào năm 1997 người ta đã tìm thấy đầu tượng thần Shiva bằng vàng, có niên đại vào khoảng thế kỷ thứ X, một cổ vật thuộc nền văn hóa Champa, được đánh giá là cực kỳ quý hiếm, được công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2015. Cũng ở thôn Phú Long, làng Giảng Hòa là quê hương của danh sĩ Tú Quỳ (Huỳnh Quỳ) - một nhà thơ hiện thực trào phúng xuất sắc của Quảng Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Sáng tác của ông góp phần làm phong phú dòng thơ văn trào phúng nước Việt... Trong khi đó, thôn Hanh Tây chính là “chiếc nôi” của gánh hát Bàu Toa nổi tiếng một thời - ra đời từ năm 1927, do Bốn Quản (Nguyễn Nho Quản) sáng lập. Ông vốn là một “lính hát” phục vụ cho nhà vua ở kinh đô Huế, sau khi mãn nhiệm về quê và lập nên gánh hát này. Trong suốt 27 năm tồn tại, gánh hát Bàu Toa đã đào tạo nhiều nghệ sĩ xuất sắc từng làm rạng danh sân khấu Tuồng Việt Nam, tiêu biểu là Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Nho Túy (Đội Tảo) - con trai của ông Bốn Quản.
Trong hai cuộc trường chinh giữ nước của dân tộc, địa bàn xã Phú Thuận ngày nay là căn cứ địa cách mạng kiên cường, vững chắc của tỉnh, của huyện với các địa danh còn lưu truyền trong sử sách. Như Trường cấp 2 Duy Mỹ (di tích cấp tỉnh) - ngôi trường kháng chiến tồn tại từ năm 1951 đến 1954, tọa lạc trên đồi Cây Cốc, thôn Phú Hanh, xã Duy Mỹ, huyện Duy Xuyên, nay thuộc thôn Hanh Tây, xã Phú Thuận. Đây là “địa chỉ văn hóa” độc đáo, nơi nâng tầm dân trí, ươm mầm tài năng cho con em vùng tự do phía bắc Quảng Nam. Như Địa đạo Phú An - Phú Xuân (di tích quốc gia), mà tầm vóc công trình mãi mãi là niềm tự hào của đất Quảng. Như Căn cứ kháng chiến của huyện Đại Lộc thời kỳ chống Mỹ (di tích cấp tỉnh), trải dài ở khu vực khá rộng lớn: Khe Rúc, Bằng Sim - Dầu Bìa, Khe Rèn, Hòn đá 30, Dốc Trấu…, trên tuyến hành lang nối với vùng núi phía tây Quảng Nam. Như Phú Long - nơi phát lệnh khởi nghĩa giải phóng hoàn toàn huyện Đại Lộc vào tháng 3.1975… Phú Thuận cũng là nơi ghi dấu những chiến công đẹp như huyền thoại một thời đánh giặc. Tiêu biểu là Chiến thắng cầu Ông Nở của Tiểu đoàn 1 (R20) Anh hùng1; Chiến thắng Đồi 30 của Tiểu đoàn 60, Quân khu 5 vào đêm 10/6/1962...
Tên xưa, vận hội mới
Sau gần 8 thập kỷ, xã hiệu Phú Thuận lại “tái xuất”. Xã Phú Thuận (mới) trực thuộc thành phố Đà Nẵng có diện tích tự nhiên 130,89 km2, dân số 27.575 người; được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của các xã Đại Tân, Đại Thắng, Đại Chánh và Đại Thạnh của huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam (cũ). Xã Phú Thuận giáp xã Hà Nha, xã Vu Gia về phía Bắc; giáp xã Nông Sơn, xã Quế Phước ở phía Nam; giáp xã Thu Bồn ở phía Đông và giáp xã Thượng Đức ở phía Tây. Việc quyết định chọn tên “Phú Thuận” để đặt cho đơn vị hành chính cấp xã mới sau sáp nhập thể hiện khát vọng của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân địa phương về xây dựng một vùng đất giàu có, trù phú, thuận hòa và phát triển bền vững. Đồng thời, cũng là minh chứng cho sự kế thừa và phát huy truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời của quê hương trong giai đoạn phát triển mới.
Phú Thuận thuộc nhóm các địa phương có quy mô diện tích lớn của thành phố Đà Nẵng, song quy mô kinh tế lại nhỏ, thu nhập bình quân đầu người chưa cao. Thu ngân sách của địa phương thấp; tiềm năng nội tại về phát triển du lịch, lâm nghiệp, công nghiệp chế biến lớn nhưng còn hạn chế về thu hút đầu tư... Tuy nhiên, việc hình thành xã Phú Thuận cho phép tối ưu hóa nguồn lực để phát triển kinh tế, cả về thương mại - du lịch, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và nông nghiệp. Phú Thuận lại có vị trí khá thuận lợi về khả năng kết nối đến các khu vực trung tâm, địa phương lân cận nhờ cầu Sông Thu, cầu An Bình và mạng lưới giao thông đã hình thành và phát triển, trở thành vùng chuyển tiếp quan trọng giữa các khu vực nông thôn phía tây nam và đô thị trung tâm thành phố Đà Nẵng.
Đảng bộ xã Phú Thuận xác định mục tiêu nhiệm kỳ 2025 - 2030 là phấn đấu tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm đạt bình quân từ 10,5-11%/năm. Đến năm 2030, thu nhập bình quân đầu người đạt hơn 70 triệu đồng; không còn hộ nghèo theo chuẩn đa chiều (trừ hộ diện bảo trợ xã hội). Để hiện thực hóa mục tiêu này, Phú Thuận đang tập trung cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nông nghiệp xanh, sinh thái, nâng cao giá trị gia tăng, ứng dụng công nghệ cao. Tích cực kêu gọi, tạo mọi điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư vào phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; hình thành các vùng sản xuất chuyên canh theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, có truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Chú trọng phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại theo hướng hữu cơ, an toàn sinh học, gắn với phát triển sản phẩm OCOP và du lịch sinh thái làng quê. Tăng cường xúc tiến, kêu gọi đầu tư các cụm công nghiệp trên địa bàn; rà soát, lập danh mục quỹ đất thương mại - dịch vụ để quy hoạch, xúc tiến đầu tư; khai thác hiệu quả các khu vực có tiềm năng phát triển thương mại - dịch vụ mới hình thành; quy hoạch, kêu gọi đầu tư phát triển du lịch sinh thái; tôn tạo, khai thác các di tích lịch sử, phát triển các nghề truyền thống... Cùng với đó, đẩy mạnh phát triển văn hóa - xã hội, chăm lo công tác đền ơn đáp nghĩa, bảo đảm tốt an sinh xã hội, cải thiện đời sống nhân dân; giữ vững và bảo đảm quốc phòng - an ninh. Tiếp tục tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước và quê hương...
K.T
Chú thích:
1. Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Đại Lộc, Di sản Hán Nôm huyện Đại Lộc, Nxb. Thông tin và Truyền thông, 2023, tr. 23 - 24.
2. Viện Viễn Đông Bác cổ, Quảng Nam xã chí, ký hiệu AJ.23/8.
3. Lê Quý Đôn, Phủ biên tạp lục, Nxb. Văn hóa - Thông tin, 2007, tr. 106.
4. Nguyễn Đình Đầu, Nghiên cứu Địa bạ triều Nguyễn, dinh Quảng Nam, tập 2, Nxb. Đại học quốc gia TP. Hồ Chí Minh, 2010, tr.115.
5. Theo Đồng Khánh địa dư chí, phần tỉnh Quảng Nam.
6. Mục “Sản vật” trong Đồng Khánh địa dư chí, phần tỉnh Quảng Nam.
7. Tiểu đoàn 1 (R20) thành lập ngày 19/5/1965 tại bãi cát thôn Giảng Hòa, xã Lộc Quý, nay thuộc thôn Giảng Hòa, xã Phú Thuận.
