VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Tìm hướng đi tự chủ cho các đơn vị nghệ thuật công lập


Theo lộ trình, đến năm 2020, hệ thống các đơn vị nghệ thuật công lập phải tự chủ hoàn toàn. Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực thì việc chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp công lập từ cơ chế nhà nước bao cấp sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, nhằm giảm áp lực tài chính cho ngân sách nhà nước vẫn còn nhiều bất cập và đang cần những cơ chế phù hợp.


Lộ những bất cập

Theo số liệu thống kê, cả nước hiện nay có 115 đơn vị nghệ thuật công lập, trong đó có 12 đơn vị trực thuộc Bộ VHTTDL, 103 tổ chức nghệ thuật thuộc các Sở VHTTDL, Sở VHTT. Trong đó, phần lớn mỗi tỉnh có từ 1 đến 2 đơn vị, riêng TP Hồ Chí Minh có 8, Hà Nội có 6, Hải Phòng có 5 và Thanh Hóa có 4 đơn vị nghệ thuật công lập. Ở đó, sau gần 5 năm thực hiện Nghị định số 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ, một số đơn vị đã dần khẳng định được năng lực độc lập của mình, trở thành điểm sáng về tự chủ tài chính. Đơn cử như Nhà hát Lớn Hà Nội, Trung tâm Chiếu phim quốc gia, Nhà hát Múa rối Việt Nam, Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam, Nhà hát Nghệ thuật đương đại Việt Nam...

Nhờ việc tự chủ nhiều đơn vị nghệ thuật đã giải được bài toán trong cơ chế thị trường để đảm bảo doanh thu và chi phí, đồng thời cũng tạo nên cú hích cho sáng tạo nghệ thuật phong phú hơn về đề tài, đa dạng hơn về hình thức thể hiện. Đặc biệt, các nghệ sĩ có điều kiện làm nghề và sống bằng nghề, bớt đi nhiều khó khăn. Công tác quản lý tài sản được công khai, minh bạch và có trách nhiệm hơn. Hoạt động của các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp kết hợp tính năng động, sáng tạo và khả năng thích ứng của các nhà quản lý, các văn nghệ sĩ đang được xã hội thừa nhận… Tuy vậy, số lượng các đơn vị này vẫn quá ít so với tổng số đơn vị nghệ thuật công lập hiện có.

Ở đó, việc tự chủ của các đơn vị nghệ thuật công lập trong thời gian qua đang lộ rõ nhiều bất cập. Đơn cử như về chế độ chính sách thì với các nghệ sĩ, diễn viên là một nghề đặc biệt có thời gian đào tạo lâu hơn các ngành nghề khác mà tuổi hoạt động nghề lại ngắn hơn. Do đó, về lương, ngoài bất cập về hạng, bậc lương thì những phụ cấp thanh sắc, sức khỏe cũng đang là một vấn đề cần sớm tháo gỡ. Chính vì bất cập này mà ngay những lớp diễn viên trẻ mới ra trường đang hết sức thiệt thòi.

Thực tế hiện nay nhiều đơn vị nghệ thuật mời nghệ sĩ trẻ cộng tác chỉ với lương hợp đồng hơn 1 triệu đồng/tháng. Cùng với đó, lộ trình thực hiện chủ trương xã hội hóa của một số tỉnh, thành phố trong cả nước đang rơi vào tình trạng bế tắc. Các đơn vị nghệ thuật công lập ở tại một số tỉnh địa phương đã sát nhập với Trung tâm Văn hóa thành một đơn vị nghệ thuật. Hệ lụy là nhiều đơn vị nghệ thuật không còn giữ được bản sắc nghệ thuật mà chạy theo xây dựng các chương trình tấu hài, kịch ma… để có doanh thu nuôi bộ máy cồng kềnh. Trong khi đó, chế độ nhuận bút nhà nước ban hành không thực hiện được vì địa phương không có kinh phí. 

Cần thêm những “phép màu”

NSND Lê Tiến Thọ- Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam nhìn nhận, dù đã triển khai nhiều năm nhưng tư duy bao cấp của nhiều đơn vị nghệ thuật công lập đến nay còn khá nặng nề. Ở đó, đơn cử như nghệ thuật sân khấu hiện đang lâm vào tình trạng khủng hoảng ở nhiều khâu cơ bản như thiếu kịch bản hay, vắng đạo diễn giỏi. Cho đến nay, số lượng tác phẩm sân khấu tăng lên rõ rệt nhưng vẫn chưa có nhiều tác phẩm nghệ thuật sân khấu đỉnh cao, tương xứng với thành tựu của công cuộc đổi mới.

Nay lại sát nhập thành một đơn vị tổng hợp, nếu không có phương án triển khai thì nguy cơ sẽ dẫn tới tới việc mất bản sắc nghệ thuật, thiếu tính chuyên nghiệp trong hoạt động. Buồn hơn là có một thực tế là nhiều đơn vị nghệ thuật khi mang tác phẩm, chương trình nghệ thuật đi biểu diễn, tham dự liên hoan… vẫn phải phụ thuộc vào sự hỗ từ ngân sách nhà nước. Khó khăn như vậy dẫn đến các chương trình nghệ thuật không được đầu tư quảng cáo, giới thiếu trên các phương tiện thông tin đại chúng. 

Nhìn vào thực tế, trong thời buổi khán giả quay lưng với sân khấu đặc biệt là sân khấu truyền thống, để dàn dựng một chương trình và bán vé kín rạp giống như một giấc mơ không tưởng vậy. Những đơn vị thành công phần nhiều nhiều là do mối quan hệ của lãnh đạo các đơn vị có quan hệ mời chào bán vé cho các doanh nghiệp. Nhưng những “trường hợp” chương trình bán vé theo hợp đồng gần như là “của hiếm”.

Trao đổi với báo chí, gần như lãnh đạo đơn vị nghệ thuật truyền thống nào cũng băn khoăn về công tác bảo tồn, phát huy nghệ thuật truyền thống trong xây dựng kịch mục biểu diễn. Nếu chương trình biểu diễn thiên về hướng bảo tồn, giữ nguyên vẹn những gì vốn có của truyền thống như các trích đoạn, vở diễn, làn điệu thì không dễ thu hút khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ. Cùng với đó, với nghệ thuật truyền thống để có một kịch bản dàn dựng ra một vở diễn mới cũng đang là chuyện “mò kim đáy biển”. Bởi cả nước hiện nay chỉ có vài tác giả viết kịch bản tuồng; với kịch bản cải lương hay chèo, số tác giả cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Kinh phí hỗ trợ đầu tư của Nhà nước hiện đang thực hiện theo cơ chế bằng với tất cả các ngành nghệ thuật, dẫn đến tình trạng không dễ thu hút được người viết kịch bản…

Có thể nói, việc chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp công lập từ cơ chế nhà nước bao cấp sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm là xu thế tất yếu, nhằm giảm áp lực tài chính cho ngân sách nhà nước, đồng thời, tăng quyền tự chủ cho các đơn vị. Tuy nhiên, để lộ trình tự chủ được hoàn thiện đúng thời gian vào năm 2020 thì từ các cấp đến các ngành cần phải nhanh chóng đề ra các chính sách bổ sung phù hợp với đặc thù của từng loại hình nghệ thuật. Cùng với đó với đơn vị nghệ thuật cũng cần phải nghiên cứu và tự tìm hướng đi cho phù hợp, chủ động đổi mới, tiến dần đến việc tự chủ theo lộ trình, bởi thời gian cũng không còn nhiều nữa!  

 Minh Quân
(daidoanket.vn)

CÁC TIN KHÁC
Hư cấu không thể thiếu (29-08-2019)
Khi nghệ sĩ tâm huyết với nhạc Việt trở về (28-08-2019)
Nội lực của văn học đồng bằng (27-08-2019)
Đa sắc màu trong triển lãm tranh của họa sĩ Duy Ninh (27-08-2019)
Điện ảnh khó mơ xa khi nhân lực thiếu và yếu (22-08-2019)
Triển lãm 'Nhớ về Bác' giới thiệu các tác phẩm của các họa sỹ nổi tiếng (21-08-2019)
Ngàn năm mây trắng”: “Phép thử” thú vị của “4 trong 1” (20-08-2019)
Bảo vệ di sản theo cách châu Âu (19-08-2019)
Đạo diễn Huỳnh Văn Hùng được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (16-08-2019)
Thách thức với cổ phục trong điện ảnh (15-08-2019)
Thêm một cánh cửa mở cho âm nhạc cổ điển Việt Nam (14-08-2019)
'Ngàn năm mây trắng', vở mới của kịch hát dân tộc (13-08-2019)
Đổi mới sản xuất phim do Nhà nước đặt hàng (12-08-2019)
Làm phim lịch sử là chấp nhận đối mặt thách thức (09-08-2019)
Khi văn học kết giao kỹ năng sống (08-08-2019)
Giám định tư pháp xác định yếu tố xâm phạm quyền tác giả: Sẽ đẩy lùi vấn nạn xâm phạm bản quyền (07-08-2019)
Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ sắp trình UNESCO (06-08-2019)
Giải trí lấn át nhân văn (05-08-2019)
Trao tặng thưởng 15 tác phẩm lý luận, phê bình Văn học Nghệ thuật (02-08-2019)
Công thức ăn khách cho phim truyền hình Việt (01-08-2019)
Thứ hai, ngày 16/12/2019
Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn