VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Nhà văn Y Ban: 30 năm viết về phụ nữ

Ba mươi năm làm vợ làm mẹ, ba mươi năm làm báo viết văn đã đem lại cho nhà văn Y Ban nhiều trải nghiệm.
Số phận người phụ nữ trong mối quan hệ với gia đình và xã hội luôn là tâm điểm để ngòi bút chị day trở, bất an cùng nhân vật…
PV: Xin chào nhà văn Y Ban. Chúng ta bắt đầu với tập truyện ngắn gần đây nhất của chị, “Có thể có có thể không”. Tập truyện ngắn này tiếp nối chủ đề chị vẫn quan tâm như thế nào?


Nhà văn Y Ban: “Có thể có có thể không” gồm 9 truyện ngắn, tập trung về đề tài gia đình và người phụ nữ đặt trong mối quan hệ đó. Gia đình Việt Nam đang đứng trước nhiều thay đổi. Qua trang viết, tôi muốn tìm hiểu mô hình gia đình truyền thống và mô hình gia đình hiện đại có sự khác biệt ra sao về bản chất, vai trò của người phụ nữ thể hiện thế nào.

Theo một thống kê chưa đầy đủ gần đây thì 25 % các vụ trọng án đều xảy ra trong gia đình. Bạo lực và rất nhiều thứ khác đều tồn tại. Tôi muốn làm một phép thử, xem gia đình có còn là nơi an toàn nhất cho chúng ta hay không. 

Từ góc độ người viết, tôi thấy rất nặng nề, không còn tươi mát như những sáng tác trước  đó của tôi. Cụ thể là trong 9 truyện ngắn mà có tới 3 nhân vật phải treo cổ tự tử để giải thoát khỏi cuộc sống hiện tại. Nhiều người cũng phản hồi rằng sao lại để các câu chuyện diễn ra quá nặng nề như vậy. Nhưng rõ ràng tôi không còn lựa chọn khác. Tôi muốn đẩy đến tận cùng để mọi người có một cái nhìn về gia đình Việt trong xã hội đầy biến đổi và bất trắc này. 

PV: Chị đặt mình vào các nhân vật nữ ra sao? 

Nhà văn Y Ban: Tôi cũng là người phụ nữ trong một gia đình nhỏ nằm trong một gia đình lớn là hai bên nội ngoại. Ngày tôi còn nhỏ, bố mẹ đều đi thoát ly, công tác ở bệnh viện. Nhưng tôi lại được sinh ra và lớn lên ở nông thôn, vùng Liễu Đề -  Nam Định. Ở đó, văn hóa tâm linh, văn hóa ứng xử trong gia đình và cộng đồng đan xen, dạy tôi đến được một người đàn bà như thế này. Do đó tôi luôn luôn đi giữa lằn ranh, một bên là cuộc sống hiện đại phá cách, một bên là những giáo lý truyền thống. 

Truyện ngắn “Có thể có có thể không”  là tác phẩm chủ đạo trong tập này được tôi viết bằng trải nghiệm rất đau đớn. Nhân vật chính là người phụ nữ trí thức, một bác sỹ có công việc hái ra tiền, nhưng luôn toàn tâm toàn ý lo cho gia đình, lo giữ gìn gia phong nhà chồng với cả chục đám giỗ trong một năm và bao nhiêu công việc lớn nhỏ, bao nhiêu phép tắc khác. Tự tay cô phải cắt dây treo cổ cho người em chồng vì người này tự tử. Sau đó cũng chính cô phải chịu bao áp lực về mặt tâm linh mà mọi người xung quanh trút lên. Cô cứ đi giữa lằn ranh đó, mệt nhoài giữa mới và cũ. Đến một ngày cô ra nước ngoài, cô mới vỡ ra rằng, à, cuộc sống ở nước ngoài đâu như thế. Cô đến nhà thờ, tiếng chuông nơi vòm mái vọng lại trái tim cô, như muốn nói rằng  “Lỗi tại tôi tại tôi mọi bề”. 

Trong thời buổi giao thời này, ai còn giữ được những phép tắc xưa? Ai đủ tâm, đủ đức, đủ tài, đủ một niềm tin mãnh liệt? Đấy, gia đình truyền thống của chúng ta trong xã hội hiện đại rắc rối vô cùng. Tôi là người viết, nhưng tôi cũng đặt ra những tình huống mà ai cũng “có thể có có thể không”.  Ở đây phản ánh những cách sống cách nhìn khác về một xã hội đang có rất nhiều biến đổi.


Nhà văn Y Ban: Cảm ơn câu hỏi khá thú vị để tôi có thể nhìn lại quãng đường sáng tác của mình. Năm nay cũng đúng 30 năm tôi từ bỏ nghề y để đi vào văn chương. Tháng 10 năm 1989, tôi nhập học khóa 4 trường Viết văn Nguyễn Du. Hai truyện ngắn gây đình đám thời ấy là truyện “Bức thư gửi mẹ Âu Cơ” và “Người đàn bà có ma lực”. Nhân vật chính trong hai tác phẩm đều là phụ nữ. Nhiều người đọc “Bức thư gửi mẹ Âu Cơ” hẳn còn nhớ cô gái có tiếng kêu thống thiết: “Mẹ Âu Cơ sinh được 50 người con trai 50 người con gái. Đất nước anh hùng thiên tai ngoại xâm liên miên, nên những người con trai của mẹ thành anh hùng thi sỹ. Còn 50 người con gái trở thành những người mẹ. Mẹ chỉ chú ý đến anh hùng thi sỹ mà không chú ý đến những người đàn bà. Thế thì bây giờ, con kêu mẹ, mẹ hãy chú ý đến những người đàn bà, vì những người đàn bà sẽ làm mẹ”.

PV: Người phụ nữ trong tác phẩm của nhà văn Y Ban 30 năm trước, 20 năm trước, 10 năm trước và bây giờ có gì thay đổi không, thưa chị?

Rõ ràng, từ những sáng tác đầu tay tôi đã hướng đến gia đình. Gia đình của người Việt Nam vô cùng quan trọng. Đến bây giờ, sau ba mươi năm, tôi vẫn cứ trân trọng những giá trị đó. Những người đàn bà mà tôi luôn vừa thương xót vừa bao bọc. Tôi không bao giờ đẩy nhân vật đến tận cùng không lối thoát. Bởi đó là những người đàn bà giữ lửa cho gia đình.

Nhưng bây giờ sáng tác của tôi gần như đau đớn hơn. Ví dụ như trong truyện ngắn “Sách trắng và gia đình”, hình ảnh đầu tiên người mẹ nhìn thấy là con trai mình treo cổ lên quạt trần, mà đó là đứa con trai vô cùng ngoan ngoãn. Đấy, tôi đã đẩy đến tận cùng như thế. Có thể mọi người nói rằng “Y Ban độc ác hơn chăng” khi tôi để nhân vật của tôi trải nghiệm  tột đỉnh của nỗi đau. 

PV: Đẩy nỗi đau đớn của nhân vật đến tận cùng, và không hề che giấu - Mục đích đó của nhà văn Y Ban để làm gì?

Nhà văn Y Ban: Tôi không muốn giấu giếm nữa. Tôi biết, rất nhiều gia đình đọc cũng thấy mình trong tác phẩm của tôi. Nhưng họ cố đậy điệm, đẹp phô ra xấu xa đậy lại. Ví dụ, kết thúc truyện ngắn “Có thể có có thể không”, tôi đặt câu hỏi: “Tình yêu và niềm tin, liệu có còn tồn tại không, trong một trầm tích dối trá, trường kỳ, lưu cữu, lộng lẫy, huy hoàng như thế này”.

Nói tóm lại, với một người đàn bà cũng gần 60 tuổi rồi, trải nghiệm rồi, gia đình ba mươi năm rồi, và đã từng trải với rất nhiều gia đình nữa, thì tôi không muốn nương nhẹ nữa, câu chữ không nương nhẹ nữa. Chứ còn trước đây, đọc Y Ban, mọi người đều nhận xét rằng, cho dù chi tiết của Y Ban có mạnh mẽ đến đâu thì đằng sau đó luôn là chất nhân văn và luôn có lối mở để các nhân vật thoát ra ngoài. Nhưng bây giờ là cái chết, không còn con đường nào thoát ra cả.

PV: Như vậy thì tôi cảm nhận rằng người phụ nữ ngày hôm nay hình như còn đau đớn hơn tuyệt vọng hơn, chịu nhiều áp lực hơn người phụ nữ trong văn Y Ban ba mươi năm trước?

Nhà văn Y Ban: Quả đúng như vậy. Xã hội của chúng ta đang quá nhiều thay đổi. Trong gia đình cũng thế.  Nhịp sống rất gấp gáp, ai có thể cà rầm cà rề làm mười mấy đám giỗ một năm, suốt ngày giỗ, mà có phải là cứ có tiền gọi về ăn là xong đâu. Còn rất nhiều thủ tục đi kèm theo cái bữa ăn đấy. 
Trong trang viết của tôi, một mặt tôi bày ra những bất cập của một gia đình truyền thống đang trói buộc người phụ nữ như thế nào, mặt khác tôi cũng có những trang viết về những gia đình mẹ đơn thân, họ phấn đấu cho công việc để có một chỗ đứng, có tiền, để độc lập và nuôi con.

Họ không cần một gia đình đầy đủ nếu gia đình ấy trói buộc họ. Cuộc sống hiện đại, rộng lớn, rất nhiều điều cần khám phá. Họ phải đi ra ngoài để hưởng những điều tốt đẹp ấy, thay vì đến thăm bà mẹ chồng khó tính, chăm sóc một ông chồng gia trưởng. Nhưng tất nhiên, cái gì cũng có hai mặt, và người phụ nữ phải lựa chọn. Ở cả hai góc độ truyền thống và hiện đại, tôi đều ủng hộ, nếu lựa chọn đó đem tới cho họ hạnh phúc, sự nhẹ nhõm.

PV: Chị từng nói rằng thành công của người viết mà người đó lại là phụ nữ thì bao giờ cũng phải trải qua những đau đớn, khó khăn, vất vả, mỗi cuốn sách ra đời đều là sự trả nghiệp. Chị có thể chia sẻ sâu hơn về điều này được không?

Nhà văn Y Ban: Văn chương, văn hóa đọc của nước ta đang “down”. Sách của chúng tôi bán ra không đủ để sống. Cho nên tôi đi làm báo. Sau giờ làm ở cơ quan, tôi vẫn phải chăm sóc con cái, lo toan cho gia đình, phải nấu nướng dọn dẹp. Chồng tôi và các con rất thích tôi nấu ăn, và tôi nấu ăn rất ngon. Nhưng khi nấu ăn, tôi lại mải theo đuổi một bài báo, một truyện ngắn, đôi khi tôi chặt cả vào tay mình, và không ít lần làm cháy cả thức ăn. Nói tóm lại là như vậy. Lúc nào tôi cũng phải nghĩ.

Con cái là gót chân A-sin. Những nhà văn chúng tôi hay bị đánh vào gót chân A-sin của mình. Tôi chỉ lấy một ví dụ nhỏ. Khi con trai tôi khoảng 2 tuổi, ở nhà có bố và người giúp việc. Ngày mai tôi phải hoàn thành một phóng sự điều tra. Tôi xuống tầng dưới để làm việc. Bỗng nghe tiếng con khóc ré lên. Vội vã chạy lên thì thấy mặt con đầm đìa máu. Bố và người giúp việc mải xem ti vi, con đi vào nhà vệ sinh, trượt chân, ngã đập cằm xuống, toác ra, phải khâu mấy mũi.

Rồi có hôm bận việc, con ở nhà ốm sốt đau bụng, mọi người cứ chờ mẹ về. Vì ngày hôm trước cháu bị kiết lỵ, đã đưa vào viện truyền dịch, rồi bác sỹ lại cho về điều trị ngoại trú. Khi cháu sốt, mọi người ở nhà lẽ ra thay tôi đưa cháu đến viện. Nhưng không.  Hậu quả là con bị viêm phúc mạc toàn phần. Thay vì mổ nội soi thì phải mổ phanh để rửa toàn bộ ổ bụng. Sau đó, nhiều lần bệnh tái phát.

Đó,  nhiều ví dụ lắm, nó đánh đúng vào nơi mềm yếu nhất, đau khổ nhất của người đàn bà. Đôi khi còn có những điều tiếng ác độc, hả hê. Người ta bảo, đấy, trèo cao lắm vào, thích nổi tiếng à. Tiếng bấc tiếng chì, của người ngoài, rồi của người hai bên gia đình, tất cả trút vào mình. Mọi người đâu có hiểu. Khi tôi đặt bút viết truyện ngắn này, tiểu thuyết này, tôi chỉ nghĩ là tôi cần phải viết, tôi mang sứ mệnh viết. Không bao giờ mong đợi rằng mình viết thế này sẽ nổi tiếng đây, được tung hô đây.

PV: Vâng, rất nhiều tâm tư, rất nhiều trải nghiệm của một nhà văn suốt ba mươi năm viết về phụ nữ. Xin chúc nhà văn sức khỏe, tiếp tục dấn thân trong văn chương đồng thời cũng luôn là người phụ nữ của gia đình!./.

 
CÁC TIN KHÁC
Giải Nobel Văn học vinh danh đồng thời hai nhà văn Ba Lan và Áo (11-10-2019)
Sơn mài Việt sẽ thành thương hiệu quốc gia? (10-10-2019)
Diễn văn Đại hội Đại biểu Liên hiệp các hội Văn học - Nghệ thuật thành phố Đà Nẵng lần thứ IX, nhiệm kỳ 2019 - 2024 (09-10-2019)
350 năm ngày mất danh họa Rembrandt: 'Cha đẻ' của trào lưu 'selfie'? (08-10-2019)
Tạo sự đồng cảm với khán giả (07-10-2019)
Nghệ thuật sinh thái: Không còn là dấu ấn mờ nhạt (04-10-2019)
Phim Việt thất thu do chất lượng kém (03-10-2019)
Nghệ sĩ viola Kim Mai Nguyễn - trên hành trình tìm về văn hóa Việt (02-10-2019)
Cải lương miễn phí: Nên hay không? (01-10-2019)
7 quốc gia đến Hà Nội tham dự Liên hoan quốc tế Sân khấu thử nghiệm (30-09-2019)
Những người trẻ làm mới giá trị nhạc dân tộc (27-09-2019)
Truyện Kiều làm nóng sân khấu (26-09-2019)
Triển lãm tranh tượng tôn vinh "Vị thần cai quản của phái đẹp" (25-09-2019)
Đề cử giải Mai Vàng lần thứ 25-2019: Nhiều vở diễn ấn tượng (24-09-2019)
Hứa hẹn một sân chơi nghệ thuật chuyên nghiệp, hấp dẫn (23-09-2019)
5 lý do khiến sách giấy không thay thế được (20-09-2019)
Đề cử Giải Mai Vàng lần thứ 25-2019: Những diễn viên sân khấu có cá tính sáng tạo (19-09-2019)
Ra mắt Tủ sách Văn học trong nhà trường (18-09-2019)
Nghệ thuật tiếp cận công nghệ hiện đại: Khó vẫn phải làm (17-09-2019)
Giải Sách hay để trống hạng mục văn học trong nước (16-09-2019)
Thứ năm, ngày 05/12/2019
Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn