VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Cần đổi mới để bứt phá

Sau ba năm, kể từ năm 2016, các nghệ sĩ sân khấu tuồng, dân ca kịch cả nước lại có dịp tái ngộ trong Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019 diễn ra từ ngày 11 đến 20-5 tại Nhà hát Lam Sơn, Thanh Hóa. Với 16 vở diễn của 11 đơn vị nghệ thuật, liên hoan cho thấy những tín hiệu vui hứa hẹn sự chuyển mình của sân khấu truyền thống, đồng thời đặt ra không ít băn khoăn, trăn trở cho những người làm nghề.

Trong bối cảnh sân khấu truyền thống nói chung đang thiếu vắng người xem, thật đáng ngạc nhiên khi những suất diễn của Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019 vẫn thu hút đông đảo khán giả tới thưởng thức. Điều này cho thấy, công chúng vẫn dành sự quan tâm đối với nghệ thuật truyền thống và hy vọng vào những đổi mới, sáng tạo. 16 tác phẩm tham dự liên hoan dù thuộc thể tài chính kịch tâm lý xã hội, sinh hoạt tả thực, anh hùng ca hay bi kịch, bi hài kịch cũng đều chuyển tải giá trị nhân văn sâu sắc khi thể hiện được chiến thắng của chính nghĩa, lẽ phải; khắc họa những xúc động, sâu lắng của tình đời, tình người… Giữ vai trò cầm cân nảy mực cho các vở diễn trong liên hoan lần này phần lớn là những gương mặt đạo diễn dày dạn kinh nghiệm, có phong cách riêng và giàu tâm huyết với nghiệp Tổ, như: các NSND Lê Tiến Thọ, Lê Hùng, Hoài Huệ, Hoàng Quỳnh Mai; các NSƯT Đặng Bá Tài, Triệu Trung Kiên, Hoàng Ngọc Đình, La Thanh Hùng… Vì vậy, hầu hết vở diễn được các đồng nghiệp nhận định là chuyên nghiệp, minh bạch về chủ đề, rõ ràng về cốt truyện, trong sáng về hình thức. Vẫn bám sát kết cấu tự sự - kịch tính - trữ tình, vẫn tuân thủ thủ pháp ước lệ, cách điệu, tượng trưng của sân khấu tuồng, dân ca kịch truyền thống, nhưng nhiều vở diễn đã có những cách tân, tìm tòi; tạo ra nhiều lớp, mảng miếng, trò diễn sân khấu gây ấn tượng khó quên trong lòng khán giả, như: Thạch Sùng đập vỡ mẻ kho (Cái mẻ kho), Quan Lê Đại Cang khiêng võng (Hoạn lộ, Quan khiêng võng), giết Thái Bảo bằng dàn trống Tây Sơn, Bùi Thị Xuân bị bắt bằng hàng vây giáo mác (Chói rạng sơn hà), nhân dân lao động nâng, dựng đỡ bệ rồng (Trung thần)… Ở một số vở như Triết Vương Trịnh Tùng, Chói rạng sơn hà…, những thủ pháp về âm nhạc và ánh sáng được xử lý khéo léo, đã thật sự trở thành yếu tố giữ nhịp, tiết tấu; tăng tính hấp dẫn, sinh động cho vở diễn. Nhiều lớp múa đẹp ở một số vở cũng tham gia tích cực vào nội dung vở, góp phần làm dịu tâm lý khán giả sau những lớp diễn căng thẳng. Nhờ đó, những tác phẩm nhìn chung vừa bảo đảm đặc trưng, đặc thù thể loại, vừa mang sức sống, hơi thở hiện đại.

Tuy nhiên, liên hoan cũng bộc lộ những nhược điểm đòi hỏi người làm sân khấu tuồng, dân ca kịch cần nghiêm túc nhìn nhận và thay đổi. Theo PGS,TS Trần Trí Trắc, Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật, một số vở kết cấu thiếu chặt chẽ, lô-gích, lớp thừa - lớp thiếu, lớp dài - lớp ngắn. Có vở mở màn theo tuyến nhân vật này nhưng kết thúc lại chạy sang tuyến khác. Đặc biệt, kịch hát vốn được thể hiện bằng hình thức thơ - như: nói thơ, thoại thơ, hát thơ, múa thơ, nhạc thơ, nhất là thể văn biền ngẫu, nhưng cũng có không ít vở thiếu thi pháp cơ bản này, dẫn đến thực trạng “kịch nói cắm tuồng”, “kịch nói cắm dân ca”. Có vở dùng ngôn từ đương đại và đôi chỗ thiếu thẩm mỹ cho nên khắc họa hình tượng các danh nhân chưa được ngang tầm với chính họ trong lịch sử. Bên cạnh đó, còn vài vở lạm dụng trang trí khiến sân khấu thừa vật cảnh, choán mất không gian hành động của diễn viên hoặc làm phân tán sự chú ý của khán giả. Bên cạnh các giọng ca như Hoàng Hà, Mạnh Linh, Lộc Huyền, Kiều Oanh, Thiên Huế, Băng Châu… có thể khiến người nghe “sướng tai”, vẫn còn một số diễn viên khi hát bị chênh, phô, hụt hơi. Có diễn viên khi diễn làm rơi đạo cụ như khăn, mũ nhưng xử lý chưa thông minh, hợp lý. Những điều này đòi hỏi họ cần nghiêm túc tôi luyện hơn nữa để khẳng định bản lĩnh của những nghệ sĩ chuyên nghiệp.

Điều đáng nói ở đây là tại liên hoan, rất ít tác phẩm có cốt truyện hay, mới mẻ, độc đáo; phần lớn là những câu chuyện quen thuộc đã nghe, thấy ở lịch sử, truyền thanh, truyền hình hoặc đã được đơn vị nào đó diễn theo thể loại khác. Điều này cho thấy, cũng như các loại hình sân khấu truyền thống khác, tuồng và dân ca kịch đang lâm vào tình trạng khủng hoảng thiếu kịch bản hay, mới: Mười trong số 16 tác phẩm tham dự liên hoan đều khai thác đề tài lịch sử với ý nghĩa “lấy xưa vì nay”. Tất nhiên, đề tài lịch sử lâu nay chưa hề cũ, nhàm chán, song sự thiếu vắng những tác phẩm phản ánh cuộc sống hiện đại với ngồn ngộn vấn đề vẫn là khoảng trống đòi hỏi những người làm nghề cần lấp đầy. Thể hiện đề tài đương thời vào tuồng, dân ca kịch không đơn giản, bởi thế, muốn sân khấu truyền thống bứt phá, những người làm nghề trước hết cần đổi mới. Chỉ khi bám chắc hiện thực cuộc sống, sân khấu mới có thể không tụt hậu, từ đó chuyển mình, phát triển. 

GIA LINH
(nhandan.com.vn)

CÁC TIN KHÁC
Triển lãm tranh tượng tôn vinh "Vị thần cai quản của phái đẹp" (25-09-2019)
Đề cử giải Mai Vàng lần thứ 25-2019: Nhiều vở diễn ấn tượng (24-09-2019)
Hứa hẹn một sân chơi nghệ thuật chuyên nghiệp, hấp dẫn (23-09-2019)
5 lý do khiến sách giấy không thay thế được (20-09-2019)
Đề cử Giải Mai Vàng lần thứ 25-2019: Những diễn viên sân khấu có cá tính sáng tạo (19-09-2019)
Ra mắt Tủ sách Văn học trong nhà trường (18-09-2019)
Nghệ thuật tiếp cận công nghệ hiện đại: Khó vẫn phải làm (17-09-2019)
Giải Sách hay để trống hạng mục văn học trong nước (16-09-2019)
Chấn hưng nghệ thuật sơn mài truyền thống (13-09-2019)
Nỗi niềm “thế hệ cuối” làm đồ chơi Trung thu truyền thống cho trẻ (12-09-2019)
Tín hiệu vui từ phim đề tài xã hội (11-09-2019)
Giỗ tổ và chuyện "đạo" làm nghề trong nghệ thuật (10-09-2019)
Liên hoan phim Venice 2019: Táo bạo và tranh cãi (09-09-2019)
Trưng bày 30 tác phẩm tranh Lụa về Đà Nẵng và miền Trung-Tây Nguyên (07-09-2019)
Nàng Kiều trên sân khấu múa rối thử nghiệm (06-09-2019)
Con đường lý tưởng tới phim dài đầu tay (05-09-2019)
Xúc động với chương trình nghệ thuật 'Mùa thu nhớ Bác' (04-09-2019)
Băn khoăn “Thành phố nhiếp ảnh” (03-09-2019)
“Phá rào” để phong danh hiệu (30-08-2019)
Hư cấu không thể thiếu (29-08-2019)
Thứ ba, ngày 19/11/2019
Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn