Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

29.10.2012

Tư tưởng nhân văn và tính nhân dân trong văn học, nghệ thuật là di sản tinh thần cao quí của Chủ tịch Hồ Chí Minh, điều đó thể hiện trong sáng tạo nghệ thuật và trong quan điểm xây dựng nền văn học nghệ thuật của Người.

Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm văn hoá, trong đó có văn học nghệ thuật là một mặt trận, người văn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy. Văn học nghệ thuật là vũ khí để văn nghệ- chiến sĩ sử dụng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp. Ngay từ đầu những năm 20 của thế kỷ trước, nhà cách mạng Nguyễn Ái Quốc đã sáng tác thơ, văn, ký hoạ để bênh vực người bị áp bức và bênh vực các dân tộc bị thực dân đô hộ.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

Khi đọc Thiên gia thi, Bác Hồ viết: Nay ở trong thơ nên có thép/ nhà thơ cũng phải biết xung phong. Hai câu thơ của Người phản ánh ý chí của văn nghệ sĩ- chiến sĩ trong cuộc đấu tranh giữa văn minh và tàn bạo, giữa chính nghĩa và phi nghĩa. Người kêu gọi: "Dân tộc bị áp bức thì văn nghệ cũng mất tự do. Văn nghệ muốn tự do thì phải tham gia cách mạng”(1). Tư tưởng Hồ Chí MInh về văn học nghệ thuật có nguồn cội từ những áng thơ văn bất hủ (thơ văn góp phần giết giặc cứu nước) của những anh hùng dân tộc: Lý Thường Kiệt, Nguyễn Trãi, Trần Thái Tông…
Khát vọng tự do cho bản thân, tự do cho dân tộc và tinh thần chiến đấu kiên cường để giành độc lập cho Tổ quốc được thể hiện đậm nét trong những câu thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi Người bị tù đày trong nhà giam của Tưởng Giới Thạch:
Thà chết chẳng cam nô lệ mãi
tung bay cờ nghĩa khắp trăm miền
xót mình giam hãm trong tù ngục
chưa được xông pha giữa trận tiền
Đọc tác phẩm của Bác, ta cảm nhận được sự rung động thẩm mỹ cao đẹp, cảm nhận được một sắc thái nhân văn, ngời lên tinh thần lạc quan cách mạng:
Hai mươi tư tháng sáu
lên ngọn núi này chơi
ngẩng đầu: mặt trời đỏ
bên suối một nhành mai

Là người cầm bút, Chủ tịch Hồ Chí Minh thấu hiểu văn nghệ sĩ luôn luôn có nhu cầu và làm việc hết mình như con tằm nhả tơ để sáng tạo ra tác phẩm mới. Tư tưởng, tình cảm của văn nghệ sĩ giao lưu với công chúng thưởng thức văn học nghệ thuật và thông qua tác phẩm người văn nghệ sĩ giãi bày với chính bản thân mình. Vì vậy, chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi văn nghệ sĩ phải sáng tạo ra những "Tác phẩm có nội dung chân thật và phong phú, có hình thức trong sáng vui tươi, hấp dẫn khi chưa xem thì muốn xem, xem rồi thì bổ ích”(2). Đó là những tác phẩm: Thơ, văn, nhạc, hoạ, điêu khắc, nhiếp ảnh… Những tác phẩm không thể thiếu trong đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng văn nghệ sĩ vừa biết "mơ mộng” vừa phải biết trở về với cuộc sống thực tại của con người, nhận thức đúng và cải tạo cuộc sống hiện thực để cuộc sống tốt đẹp hơn, không "tô hồng” hay bôi đen hiện thực. Muốn vậy, văn nghệ sĩ phải có thế giới quan khoa học nắm bắt được tình cảm, suy tư của nhân dân và quan điểm đường lối của Đảng.
Ngày nay, nhân loại đang nhận thức đầy đủ về vai trò của văn học nghệ thuật trong sự phát triển kinh tế xã hội. Tiếp thu tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật, nhiều năm qua Đảng ta đã có những chủ trương đường lối soi đường cho sự nghiệp văn học nghệ thuật phát triển. Những chủ trương đường lối đó được thể chế hoá qua các nghị định, quyết định của chính quyền các cấp.
Bộ chính trị đã ra Nghị quyết số 23 NQ/TW "Về việc tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong tình hình mới”. Nghị quyết khẳng định văn học nghệ thuật là lĩnh vực rất quan trọng đặc biệt nhạy cảm của văn hoá, là nhu cầu thiết yếu thể hiện khát vọng chân, thiện, mỹ của con người, là một động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam. Nghị quyết cũng chỉ rõ trong thời kỳ mới đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hoà nhập quốc tế… văn học nghệ thuật nước ta đứng trước những thời cơ, vận hội lớn, đồng thời cũng đứng trước những thách thức mới gay gắt.

Nghị quyết 23- NQ/TW của Bộ Chính trị thể hiện ý chí của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta quyết tâm xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong đó văn học, nghệ thuật là một bộ phận rất quan trọng.

Lương Sơn


-----------------------------------------------------------------------------------------
(1)Hồ Chí Minh- Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận. NXB Văn học 1981, trang 136
(2) Hồ Chí Minh toàn tập, tập 6 trang 368 NXB chính trị quốc gia.