SÁNG TÁC
Về một người “Nhất sinh đê thủ bái mai hoa” - Bùi Văn Tiếng

Hồi nhỏ học thơ Cao Bá Quát, tôi thường hình dung ông là một nhà thơ có tài và ngang tàng không biết sợ ai. Tài thơ Cao Bá Quát thì rõ rồi, còn ngang tàng không biết sợ ai cũng dễ thấy qua các giai thoại Cao Bá Quát dám “chơi trội” cả đấng quân vương quyền lực tối cao tối thượng. Có lúc tôi nghĩ ông này sĩ phu Bắc Hà mà sao ngang ngang giống dân Quảng Nam hay cãi… Những tưởng con người ngang ngang ấy sẽ không bao giờ biết cúi đầu, nhưng lớn lên có lần đọc thơ chữ Hán của Cao Bá Quát, tôi mới biết mình nhầm. Hóa ra Cao Bá Quát dọc ngang nào biết trên đầu có ai (Nguyễn Du - Truyện Kiều) vẫn có lúc phải cúi đầu.  

Về chuyện Cao Bá Quát cúi đầu, có người nghĩ ngay đến hình ảnh ông cúi đầu trước hoa mai, cũng là cúi đầu trước cái Đẹp. Bằng chứng là sinh thời nhà thơ Phạm Tiến Duật từng lấy câu đối Thập tải luân giao cầu cổ kiếm/ Nhất sinh đê thủ bái mai hoa - Xuôi ngược mười năm tìm kiếm cổ/ Một đời chỉ cúi trước hoa mai làm đề từ cho bài thơ Cây mai trắng trong phòng tổng biên tập và/vì tin chắc đây là câu đối của Cao Bá Quát . Nhưng đây là một ngộ nhận về bản quyền và dường như không chỉ có tác giả Bài thơ về tiểu đội xe không kính ngộ nhận như vậy. Thực ra câu đối này có xuất xứ Trung Quốc, do Tri phủ Hán Dương tỉnh Hồ Bắc Ngải Tuấn Mỹ tặng phó chánh sứ Nguyễn Tư Giản khi tiếp đoàn sứ thần Đại Nam đi sứ sang Trung Quốc vào năm 1868.

Có điều những người luôn nghĩ câu đối Thập tải luân giao cầu cổ kiếm/ Nhất sinh đê thủ bái mai hoa ấy là của Cao Bá Quát không hề nhầm lẫn khi cho rằng ông vẫn thường đê thủ/ cúi đầu bái lạy trước cái Đẹp. Chẳng hạn Cao Bá Quát là nhà thơ Việt Nam đầu tiên đưa vào bài thơ Dương phụ hành hình ảnh một mỹ nhân phương Tây: Tây Dương thiếu phụ y như tuyết/ Độc bằng lang kiên toạ thanh nguyệt/ Khước vọng Nam thuyền đăng hoả minh/ Bả duệ nam nam hướng lang thuyết/ Nhất uyển đề hồ thủ lãn trì/ Dạ hàn vô ná hải phong xuy/ Phiên thân cánh thiến lang phù khởi/ Khởi thức Nam nhân hữu biệt ly! Khoảnh khắc cô đơn nơi bến cảng Singapore năm xưa, Cao Bá Quát nhìn thấy hai người nước ngoài một nam một nữ, và chắc cả hai người họ cũng đang nhìn thấy ông. Nhưng nhà thơ chỉ đặc tả người đẹp, nào là cô ấy mặc áo trắng, nào là cô ấy tựa vào vai chồng, nào là cô ấy nũng nịu đòi chồng đỡ dậy, nào là cô ấy cầm cốc sữa một cách hững hờ… Rõ ràng ông đang đê thủ/cúi đầu trước cái Đẹp không dễ thấy ở quê nhà. Không sững sờ mê đắm cái Đẹp, chắc khó nhận ra cái hững hờ đáng yêu của mỹ nhân khi nàng cầm trên tay cốc sữa và đặc biệt chắc khó nhận ra cái se lạnh của gió biển đêm ở Hạ Châu...

Thường đê thủ/ cúi đầu bái lạy trước cái Đẹp nên một lần ngồi uống rượu trên sông Trà chia tay với người bạn thân, Cao Bá Quát xem Trăng như người bạn cùng đối ẩm với hai ông và đang đồng cảm với nỗi cô đơn của nhà thơ trong bài Trà giang thu nguyệt ca: Cử bôi thí yêu nguyệt/ Nguyệt nhập bôi trung hành/ Hàm bôi dục yết cánh phi khứ/ Chỉ hữu nhân ảnh tương tung hoành/ Đình bôi thả phục trí/ Hựu kiến cô quang sinh - Nâng chén mời trăng với ta cùng uống/ Rượu long lanh vào đáy chén. Trăng đi/ Toan nhắp chén Trăng bay đâu rồi nhỉ/ Ngoài bóng người nghiêng ngửa chén còn chi/ Ngưng chén đặt vô nơi cũ/ Le lói trăng sáng lại về (bản dịch của Giản Chi). Trà giang ở đây chính là con sông Trà Khúc của tỉnh Quảng Ngãi - bài thơ Trà giang thu nguyệt ca này Cao Bá Quát đề tặng một người bạn Quảng Ngãi tên là Bảo Xuyên đang đối ẩm cùng ông và Trăng. Thật ra bữa tiệc rượu dưới trăng này còn có thêm người thứ tư: Đà giang cựu lữ Tồn Chân ông - Ông bạn cũ Tồn Chân ở Đà giang/ sông Đà Nẵng. Đương nhiên người thứ tư này còn không được như Trăng, bởi chỉ có thể hiện lên trong thơ và trong ký ức. Xin nói thêm Tồn Chân và Bảo Xuyên kết giao với Cao Bá Quát trong thời gian ông được điều động vào công tác ở đất Quảng. Rõ ràng trong Trà giang thu nguyệt ca, Cao Bá Quát không chỉ đê thủ/ cúi đầu bái lạy trước cái Đẹp của Trăng mà còn đê thủ/ cúi đầu bái lạy trước cái Đẹp của tình bạn tri âm tri kỷ…

Không phải ngẫu nhiên mà Cao Bá Quát tự đặt hiệu cho mình là Cúc Đường/ Nhà Hoa Cúc và không dưới hai mươi lần hoa cúc xuất hiện trong nhan đề các bài thơ chữ Hán của Cao Bá Quát, chẳng hạn như Cúc ký bán khai, văn hữu súc mai hoa điểu giả, dĩ thi sách chi - Cúc đã hé nụ, nghe có kẻ nuôi chim hồng tước, dùng thơ đòi mượn chim, hoặc Đối cúc Chuyết Hiên trạch đồng chư hữu phú - Viết cùng các bạn khi ngắm cúc nhà Chuyết Hiên… Đương nhiên đê thủ/ cúi đầu bái lạy trước cái Đẹp, nâng niu trân trọng cái Đẹp nhưng Cao Bá Quát vẫn luôn ý thức về sự mong manh của cái Đẹp và tỏ ra bất lực khi không thể trì níu được cái Đẹp. Trong bài Lạc hoa, Cao Bá Quát viết: Đỗ quyên thanh lý vũ mông mông/ Nhất dạ chi đầu khấp lạc hồng/ Xuân sắc khả liên lưu bất trú/ Tiếu tha bạc hãnh giá đông phong - Đỗ quyên kêu trong mưa bụi nhòa/ Đầu cây thầm khóc đêm hồng sa/ Sắc xuân thương lắm làm sao giữ/ Đành cười mệnh bạc gió đông qua (bản dịch của Nguyễn Lương Vỵ). Thực ra thì một nhà thơ tài hoa như Cao Bá Quát không hẳn đã bất lực trong việc trì níu cái Đẹp, bởi làm thơ chính là một cách để bất tử hóa/ vĩnh cửu hóa cái Đẹp…  

 B.V.T

CÁC TIN KHÁC
Biển trắng - Nguyễn Văn Tám (20-09-2019)
Thơ cho bạn từ sông Hàn - Bùi Công Minh (19-09-2019)
Ánh mắt - Lê Huy Hạnh (18-09-2019)
Nhặt trăng - Vũ Ngọc Giao (17-09-2019)
Ghi nhận từ một cuộc thi phương án kiến trúc - Bùi Văn Tiếng (16-09-2019)
Đồng Xanh - Đồng Nghệ - Đinh Thị Như Thúy (13-09-2019)
Hải thần trong tín ngưỡng người Hoa ở Hội An - Vũ Hoài An (12-09-2019)
Ngày trôi không biết nữa - Trần Trình Lãm (11-09-2019)
Phố của tôi - Trần Nguyên Hạnh (10-09-2019)
Những hạt mưa rào - Ngân Vịnh (09-09-2019)
Kẹo Bông Gòn - Vũ Ngọc Giao (06-09-2019)
Người tử tế - Vũ Đãm (05-09-2019)
Viết vội, từ một đêm mưa - Nguyễn Nho Khiêm (04-09-2019)
Hành trang - Thanh Quế (03-09-2019)
Những âm thanh bên bờ sông lấp - Nguyễn Nhã Tiên (30-08-2019)
Quảng bá tác phẩm văn học thời công nghệ số - Đinh Thị Như Thúy (29-08-2019)
Ở vách ngăn cuối cùng - Nguyễn Thị Anh Đào (28-08-2019)
Chuyến phiêu lưu của Bella - Nguyễn Thị Tuyết Mai (27-08-2019)
Gió mặn - Bùi Công Minh (22-08-2019)
Viết cho một người - Lê Huy Hạnh (21-08-2019)
Chủ Nhật, ngày 22/09/2019
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn