VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Ứng xử lệch chuẩn trong lễ hội: Tuyên truyền có là giải pháp duy nhất?

Đi lễ hội nhưng không hiểu biết về những giá trị truyền thống ở nơi mình đang đến, nhiều ứng xử lệch lạc vẫn tiếp tục là nguyên nhân tạo nên những biểu hiện biến tướng thái quá ở một bộ phận người tham gia hoạt động lễ hội, đặc biệt tại các lễ hội lớn, thu hút đông người.Chen lấn, xô đẩy, đốt nhiều vàng mã, ăn mặc phản cảm, cười nói ồn ào, thậm chí cả những hành vi bất kính nơi tôn nghiêm, thể hiện sự thiếu tôn trọng tính thiêng và những giá trị nguyên gốc… đã và đang khiến cho diện mạo một số lễ hội trở nên xô lệch.


Đi lễ hội nhưng không hiểu về lễ hội

Nghị định 110/2018/NĐ-CP về quản lý và tổ chức lễ hội là văn bản quy phạm pháp luật đầu tiên đã đưa ra những quy định nhằm điều chỉnh ý thức và trách nhiệm của người tham gia lễ hội. Dấu “trừ” với những hành vi phản cảm trong lễ hội như chen lấn, xô đẩy, tranh cướp… đã được quy định cụ thể nhằm điều chỉnh những ứng xử thiếu chuẩn mực. Theo đó, Nghị định quy định người tham gia lễ hội có trách nhiệm chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật; nội quy thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội; ứng xử có văn hóa trong hoạt động lễ hội; trang phục lịch sự, phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc Việt Nam; không nói tục, chửi thề xúc phạm tâm linh, gây ảnh hưởng xấu tới không khí trang nghiêm của lễ hội; thắp hương, đốt vàng mã đúng nơi quy định; không chen lấn, xô đẩy gây mất trật tự an ninh; giữ gìn vệ sinh môi trường; không tổ chức hoặc tham gia các hoạt động mê tín, dị đoan, cờ bạc và các hành vi vi phạm pháp luật khác; không thực hiện việc đổi tiền có chênh lệch giá trong khu vực di tích, lễ hội..

Tuy nhiên, theo ghi nhận của Báo Văn Hóa tại một số lễ hội lớn, thu hút đông người thì những biến tướng, tiêu cực xảy ra tại các lễ hội này bên cạnh nguyên nhân khách quan, liên quan đến sự quá tải khi quá nhiều người cùng đổ về một không gian chật hẹp thì còn xuất phát từ nguyên nhân chủ quan là ý thức và ứng xử của người tham gia. Đến với chùa chiền, lễ hội để cầu an, cầu may nhưng không ít người lại mang theo tâm thế thô tục, sẵn sàng xô đẩy, chen lấn để tranh giành, cướp lộc. Đặc biệt trong số đó có không ít bạn trẻ đến chốn linh thiêng lại mang theo sự suồng sã, thiếu tôn kính và bộc lộ sự thiếu hiểu biết đối với những nghi thức, giá trị truyền thống của lễ hội.

Mục tiêu lớn nhất mà Nghị định 110 hướng tới là tạo điều kiện cho nhân dân được hưởng thụ các giá trị văn hoá tinh thần từ các lễ hội truyền thống. Nhưng thực tế trong thời gian qua, đáng chú ý lại là việc nhiều người dân đi lễ hội theo trào lưu mà không biết được nội hàm, giá trị thực của các lễ hội là gì, các di tích đền, chùa thờ cúng ai... Tâm lý thị trường, lối sống thực dụng cũng khiến nhiều người bất chấp các yếu tố tâm linh để “chèn” vào lễ hội những chiêu trò “buôn thần, bán thánh”, trục lợi, xem trọng vật chất nhằm đạt được các mục tiêu cá nhân. Thực tế này khiến không ít người coi “lộc” cướp được ở đền, chùa, lễ hội như một dạng “chiến lợi phẩm” chứ không đơn thuần là sự may mắn.

Dù đã có nhiều buổi làm việc, phân tích ngọn ngành giữa cơ quan quản lý với cộng đồng để tìm giải pháp dung hòa giữa truyền thống và đương đại, nhưng thực tế trong mùa lễ hội vừa qua, câu chuyện ý thức người đi lễ vẫn có những vấn đề bộc lộ ở nhiều khía cạnh khác nhau. Tranh giành chiếu lộc để cầu đinh ở lễ hội Đúc Bụt (xã Đồng Tĩnh, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc) hay cảnh tượng hàng trăm thanh niên quá khích, có hành vi gây rối nơi cửa đền tôn nghiêm khi BTC lễ hội Phết Hiền Quan đưa ra quyết định tạm dừng phần đánh phết… vẫn là những hình ảnh phản cảm đã khiến các nhà quản lý tiếp tục phải đau đầu.

Theo nhiều chuyên gia nghiên cứu, những cách hiểu trần tục đã khiến nhận thức về các vật thiêng, không gian thiêng trở nên sai lệch, thậm chí còn bị dung tục hóa. Những ngày qua, một vài hình ảnh khá phản cảm, khiến dư luận bức xúc được chụp tại hội Ná Nhèm (Bắc Sơn, Lạng Sơn) đã lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội, cho thấy câu chuyện về nhận thức, tôn trọng tính thiêng của lễ hội ở người đi lễ đang rất đáng báo động và cần thiết phải có định hướng chuẩn mực. Không hiểu biết dẫn đến thái độ cợt nhả, dung tục hóa, các chuyên gia văn hóa cho rằng, nhiều người đến hội nhưng hoàn toàn không hiểu gì về ý nghĩa của hội.

 

Đừng làm hỏng lễ hội vì không hiểu biết

Những ứng xử lệch chuẩn của một bộ phận người dân, đặc biệt là các thanh niên dự hội phết Hiền Quan (Tam Nông, Phú Thọ) năm rồi cũng được đánh giá từ câu chuyện nhận thức. Thiếu hiểu biết, không tôn trọng các giá trị truyền thống đã khiến nhiều người có hành vi bất kính trước các bậc tiền nhân. Theo quan sát của chúng tôi, rất nhiều thanh niên đến hội chỉ chăm chăm chuẩn bị tâm thế tranh cướp phết, trong khi rất nhiều những nghi lễ truyền thống của lễ hội thì hầu như đều không hay biết.

   

Bên cạnh đó, hàng loạt các biểu hiện cho thấy người đi lễ chưa hiểu đúng về những hành động chuẩn mực cần có khi đến các chốn thiêng trong những ngày đầu năm vẫn liên tục tiếp diễn. Chùa Đồng (Yên Tử) vốn mệnh danh là chốn non thiêng nhưng không gian này vẫn liên tục phải chứng kiến cảnh người người chen chúc, xếp hàng để xoa những tờ tiền lên chuông, khánh để cầu may. Nhiều người được hỏi cho rằng, họ lên trên đỉnh non thiêng cốt để làm được những việc này, để cầu mong cả năm may mắn, tài lộc.

Biểu hiện phản cảm cũng khá phổ biến trong văn hóa ứng xử tại lễ hội, rơi nhiều vào giới trẻ là có không ít những hình ảnh ăn mặc hở hang, không phù hợp khi tới các không gian thiêng này. Mặc dù tại các điểm di tích, lễ hội, các Ban quản lý, Ban tổ chức đều có biển bảng nhắc nhở, thậm chí một số nơi còn bố trí khu vực riêng cho mượn đồ hành lễ nhưng những hình ảnh “váy ngắn”, “quần đùi”, “áo hai dây”… vẫn tràn lan mỗi mùa lễ hội. Thậm chí nhiều người còn diện váy ngắn vô tư chụp ảnh ngay cạnh tấm biển “Đề nghị không mặc quần, váy ngắn vào chùa để đảm bảo sự tôn nghiêm”.

Để thay đổi nhận thức của người đi lễ, các nhà quản lý văn hóa cho rằng, không còn cách nào khác là đẩy mạnh truyền thông cho cả cộng đồng địa phương và người tham dự. Ở khía cạnh này, lãnh đạo Cục Văn hóa cơ sở (Bộ VHTTDL) cũng nhiều lần lưu ý, nếu người đi hội Hiền Quan, Đúc Bụt, lễ hội Đền Trần… đều hiểu đúng ý nghĩa cội nguồn và những giá trị truyền thống của từng lễ hội thì chắc chắn sẽ không để xảy ra những hình ảnh bạo lực, tranh cướp như thời gian vừa qua nữa.

Đừng làm hỏng lễ hội vì không hiểu biết cũng là lời khuyên của các chuyên gia văn hóa đối với câu chuyện nhận thức của một bộ phận người đi lễ hiện nay. Bên cạnh chuyện ăn mặc hở hang gây phản cảm, một số người tham gia hoạt động lễ hội đầu năm còn có nhiều hành động thái quá khác như đùa nghịch, trêu ghẹo, thể hiện tình cảm, nói năng thiếu chuẩn mực ngay giữa chốn linh thiêng.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, trước thực trạng này, bên cạnh các giải pháp tuyên truyền, vận động thì cần kèm theo những chế tài cụ thể. Nghị định 110 quy định về quản lý và tổ chức lễ hội cũng nêu rõ, cá nhân có hành vi vi phạm quy định của Nghị định và các quy định của pháp luật có liên quan thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Câu chuyện thay đổi ở hội Gióng đền Sóc (Hà Nội) cho thấy, một khi nhận thức của người đi lễ được định hướng chuẩn mực, đúng đắn thì những vấn đề bạo lực, phản cảm sẽ giảm bớt. Từ năm 2018, khi các chuyên gia văn hóa và các nhà quản lý cùng vào cuộc, bàn thảo với người dân để họ hiểu hơn về ý nghĩa của tục cướp lộc hoa tre thì những hành vi bạo lực ở lễ hội này đã không còn.

Hà Ngân
(baovanhoa.vn)

CÁC TIN KHÁC
Đầy đủ danh sách phim tại LHP Cannes 2019: Ít nữ đạo diễn, không Netflix, không Quentin Tarantino (19-04-2019)
Sức sống mới cho tuồng lịch sử (18-04-2019)
Hấp dẫn Hội sách Hải Châu 2019 (17-04-2019)
Nghệ thuật đương đại chật vật ở Sài Gòn (16-04-2019)
Sân khấu hóa tác phẩm văn học trong trường học: Cách nào phát huy sáng tạo? (11-04-2019)
Giấc mơ phim hoạt hình cho người trưởng thành (10-04-2019)
100 năm cải lương trong phim Việt (09-04-2019)
Điện ảnh nóng sôi, "Cánh diều" vẫn đói gió (08-04-2019)
Tranh Việt được giới sưu tập quốc tế chú ý (05-04-2019)
Dấu ấn nghệ sĩ Việt ở những sô diễn đa quốc gia (04-04-2019)
Đã qua thời tác phẩm nhiếp ảnh chỉ cần đẹp (03-04-2019)
Sách của người trẻ (02-04-2019)
Hát bội không chết, nếu biết làm (01-04-2019)
Nhà điêu khắc Lê Công Thành: "Nếu thất bại, tôi xin chịu trách nhiệm" (31-03-2019)
Họa sĩ thời công nghệ số: Tự kết nối để quảng bá mình (29-03-2019)
Việt Nam đoạt giải Đặc biệt trong cuộc thi âm nhạc tại Nhật Bản (28-03-2019)
MV bi hài, dài tập lên ngôi (27-03-2019)
Vinh danh để tiếp lửa (26-03-2019)
Việt Nam thắng lớn tại cuộc thi flycam quốc tế SkyPixel (25-03-2019)
Nỗ lực xuất khẩu phim Việt qua mạng (21-03-2019)
Thứ hai, ngày 22/04/2019
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn