VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Ứng dụng công nghệ bảo tồn Di sản hát Xoan

Số hóa để bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể là một trong những phương pháp thiết thực để bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong thời đại công nghệ. Thế nhưng, công tác này vẫn chưa thực sự được nhân rộng vì còn nhiều khó khăn.



Số hóa bảo tồn di sản

Dự án số hóa, tư liệu hóa Di sản hát Xoan nằm trong kế hoạch hành động bảo tồn Di sản hát Xoan của UBND tỉnh Phú Thọ, giao cho Bảo tàng Hùng Vương thực hiện từ năm 2014. Sau 3 năm, dự án vừa cơ bản hoàn thành và thu thập, sưu tập tương đối đầy đủ các tư liệu, hiện vật về di sản này. Theo đó, các tư liệu hát Xoan được đưa lên mạng tại địa chỉ http://baotanghungvuong.vn/hatxoan. Hiện tại, dự án sưu tầm được 5 bản hát Xoan chữ Hán, chữ Nôm và 30 băng đĩa ghi hình, băng ghi âm, ghi hình điền dã trong thời gian lập hồ sơ hát Xoan. Ngoài ra, 200 ảnh tư liệu hát Xoan tại Hà Nội và những năm 70 của thế kỷ XX cùng nhiều tư liệu quan trọng khác cũng đã được cập nhật. Được biết, các tư liệu, hiện vật được sưu tầm tại gia đình các nghệ nhân ở 4 phường Xoan gốc thuộc xã Kim Đức, Phượng Lâu của TP Việt Trì, 23 câu lạc bộ hát Xoan và dân ca Phú Thọ. Ngoài ra, những tư liệu từ các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian như nhạc sĩ: Đặng Hoành Loan, Lương Nguyên, Cao Khắc Thùy, Tú Ngọc, nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Xương, Dương Huy Thiện và tại các cơ quan báo chí.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Bảo tàng Hùng Vương, việc sưu tầm tư liệu rồi số hóa nhằm phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản, phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập của đông đảo người dân trong và ngoài tỉnh. Đồng thời, đó còn là kênh tuyên truyền, quảng bá cho di sản văn hóa. Trong thời gian tới, bảo tàng vẫn tiếp tục công tác sưu tầm, hệ thống hóa để có đầy đủ các nguồn tài liệu vì các nguồn tài liệu liên quan đến hát Xoan vẫn tản mát, phân tán ở các kho lưu trữ, thư viện, tủ sách tư nhân trong và ngoài nước.

Thực tế, việc áp dụng công nghệ thông tin vào bảo tồn di sản không phải là điều mới mẻ. Ở Việt Nam, nhiều đơn vị đã manh nha thực hiện. Tháng 7 vừa qua, Viện Quốc tế Pháp ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng vừa bắt tay thực hiện chương trình nghiên cứu và ứng dụng dài hạn mang tên “Ứng dụng số hóa để bảo tồn di sản văn hóa, nghệ thuật”. Đối tượng số hóa của chương trình gồm tất cả các di sản văn hóa, nghệ thuật của Việt Nam cả vật thể và phi vật thể. Chương trình ưu tiên những di sản đang có nguy cơ mai một cao, nhằm nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng lại khi điều kiện cho phép.

Khó nhưng vẫn phải đi

Hầu hết các chuyên gia nghiên cứu đều nhìn nhận vấn đề về bản quyền trí tuệ là một rào cản đối với phương pháp bảo tồn này, vì khi đã được số hóa, các di sản văn hóa sẽ được sử dụng rộng rãi. Đây cũng là khó khăn mà những người làm công tác sưu tầm, tư liệu và số hóa di sản văn hóa thường xuyên phải đối mặt.   

Giám đốc Bảo tàng Hùng Vương cũng tâm sự, công tác thu thập tư liệu tốn nhiều thời gian, công sức và nguồn nhân lực. Các tư liệu về di sản hát Xoan nằm rải rác ở các trung tâm lưu trữ, nhà xuất bản, thư viện, viện nghiên cứu, báo chí Trung ương, địa phương… Bên cạnh những đơn vị hỗ trợ nhiệt tình, vẫn có nhiều đơn vị yêu cầu về kinh phí mua tư liệu khá cao. Trong khi đó, nguồn kinh phí thực hiện dự án do tỉnh Phú Thọ cấp khá hạn hẹp. Để có thể thực hiện, bảo tàng phải tự bỏ thêm kinh phí. “Nhưng với những nơi yêu cầu kinh phí bản quyền cao, chúng tôi chấp nhận không mua nữa”, ông Tuấn ngậm ngùi.

Không chỉ vậy, điều kiện công nghệ, nhân lực có chuyên môn cao về kỹ thuật và công nghệ cũng nhiều khó khăn. Ông Tuấn cho biết, Bảo tàng Hùng Vương vẫn thực hiện theo phương pháp thủ công. Các hiện vật và tư liệu sưu tầm được đưa vào bộ phận kho kiểm kê - bảo quản để phân loại, xử lý tư liệu, hiện vật. Các tư liệu sau khi đã biên soạn nội dung được nhập vào phần mềm quản lý tra cứu gồm địa điểm, không gian văn hóa, nghệ thuật trình diễn, bảo tồn và phát huy, nghệ nhân, người truyền dạy, lịch sử và phong tục, bài bản hát Xoan, ảnh tư liệu, video,…

“Hiện nay, phương tiện của chúng tôi cũng rất kém. Chỉ đơn giản đưa tư liệu lên máy tính, không biết hệ thống của mình có đảm bảo không. Nếu bị virus tấn công cũng có thể mất mát dữ liệu. Cũng không ai dạy chúng tôi cách phải làm thế nào để bảo quản. Chúng tôi chỉ tự mày mò rồi thực hiện, cũng không thấy ai nhận xét hay đánh giá gì”, ông nói và cho hay, dù có khó khăn thế nào thì việc cảm thấy mình góp phần bảo tồn di sản văn hóa cũng khiến mọi người cảm thấy vui vẻ.

PGS. TS. Đặng Văn Bài, Phó chủ tịch Hội đồng di sản văn hóa Quốc gia cho hay, việc bảo tồn bằng số hóa trên thế giới đã làm từ lâu. Việt Nam là nước đi sau nên dù khó khăn cũng phải nỗ lực để bắt kịp. Vì di sản văn hóa phi vật thể tồn tại qua trí nhớ, truyền khẩu… nên không bảo tồn sẽ dần mất mát, mai một. Đặc thù của di sản này là sẽ liên tục bổ sung, nên nếu có cơ sở dữ liệu thì sau này sẽ có cơ sở để điều chỉnh lại những sự lệch lạc, biến đổi. “Chúng ta không giỏi về khoa học công nghệ, nhưng hướng đi này là cần thiết. Cần phải nhìn về tương lai chứ không thể nhìn những thứ trước mắt. Khó khăn cũng phải thực hiện nếu không muốn bị thế giới bỏ xa”, ông chia sẻ.


Hoàng Anh
(baogiaothong.vn)

CÁC TIN KHÁC
500 năm kiệt tác 'Mona Lisa': 'Bí hiểm' nhất lịch sử nghệ thuật (17-10-2017)
Cái đẹp trong gia đình toàn họa sĩ thành danh (16-10-2017)
Vở nhạc kịch Pháp viết ở Côn Đảo bị bỏ quên 120 năm (13-10-2017)
Nhiếp ảnh trẻ thời công nghệ số (12-10-2017)
TP Đà Nẵng: Tổ chức Tuần phim APEC Việt Nam 2017 (11-10-2017)
Nghệ thuật truyền thống: Có hiểu mới yêu (10-10-2017)
Khi người câm điếc “nói” bằng tranh (09-10-2017)
Tác giả Nobel 2017 tiên tri về sự phi nhân của xã hội văn minh (06-10-2017)
Giải Nobel Văn học 2017: nhà cái điểm danh cỗ xe tam mã (05-10-2017)
Một thế kỷ trước người Việt đón Trung thu ra sao? (04-10-2017)
Còn đó nét xưa (03-10-2017)
Đi Theo ánh lửa trái tim mình - Nguyễn Đình An (02-10-2017)
Nhân Ngày Sân khấu Việt Nam lần thứ VIII: Nghĩ về Sân khấu Đà Nẵng hiện nay - Bùi Văn Tiếng (29-09-2017)
Xác định vị thế phim truyện truyền hình Việt (27-09-2017)
Tác giả trẻ gốc Việt thắng giải thơ lớn nhất Anh quốc (26-09-2017)
Làn gió mới cho phim Việt (25-09-2017)
Khi những người trầm cảm đến với múa và vẽ (22-09-2017)
Nhạc hàn lâm Việt sẽ có thêm “bà đỡ” tinh thần (21-09-2017)
Hai liên hoan múa quốc tế tổ chức tại Việt Nam (20-09-2017)
Bộ phim ''Cha cõng con'' được chọn tham dự Oscar 2018 (19-09-2017)
Thứ ba, ngày 17/10/2017
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn