VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Sân khấu Việt trước những đòi hỏi mới

Thừa hưởng di sản quí báu sân khấu của cha ông, sân khấu đương đại Việt Nam hình thành và phát triển một cách mạnh mẽ, toàn diện nhất trong lịch sử sân khấu Việt Nam kể từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay. Cùng với toàn bộ sức sống của một dân tộc, sân khấu đã tạo dựng nên một diện mạo đầy hiệu quả và bản lĩnh với các loại hình nghệ thuật tuồng, chèo, cải lương, múa rối nước, kịch nói, dân ca kịch, xiếc... 


Và trong suốt những thập kỷ 60-70-80 đến nay, nghệ thuật sân khấu Việt Nam đã thực sự trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu được trong đời sống văn hóa của nhân dân ta. Vào những năm 90 của thế kỷ trước, đất nước ta đi vào con đường đổi mới và mở cửa về mặt kinh tế thị trường, sân khấu cũng như tất cả các loại hình nghệ thuật khác nói chung, thực sự phải đối diện một cách khốc liệt với thực tế là sự tràn ngập không ít các dòng văn hóa nghệ thuật mang tính thương mại… Nghệ thuật sân khấu gặp không ít những khó khăn, thách thức trong sự tồn tại của mình. Cho đến hai mươi năm đầu thế kỷ XXI, sân khấu đã lại bắt đầu khởi sắc và đang cố gắng trở lại là mình với tất cả vẻ đẹp vốn có, bước đầu lấy lại niềm tin và tình yêu đích thực của khán giả. Tuy nhiên, sau một giai đoạn bừng lên của các đợt hội diễn, sau những thành công đáng kể, khi tự nhìn lại mình một cách bình tâm, khách quan và khoa học, chúng ta thấy sân khấu đương đại vẫn còn nổi cộm nhiều vấn đề cần quan tâm, bàn bạc và giải quyết để cùng tìm ra những hướng đi mới.


Hiện nay, cứ 2 năm một lần, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức các Liên hoan và Hội diễn. Đây là một công việc định kỳ, “đến hẹn lại lên”, để tổ chức nên một sân chơi nghệ thuật hết sức hào hứng cho các nghệ sĩ sân khấu. Nhưng một vấn đề mà chúng ta cần quan tâm, đó chính là chất lượng nghệ thuật của các vở diễn, vì thời gian không thể gọi là đủ dài để tìm ra kịch bản và cả kinh phí cho các đơn vị. Vì thế, không thể tránh khỏi có những vở diễn đã dàn dựng một cách vội vã, sơ sài cả về tổng thể nghệ thuật, từ nội dung tư tưởng cho đến chất lượng diễn xuất non kém của các nghệ sĩ, cũng như thiết kế mỹ thuật sân khấu, âm nhạc, múa, ánh sáng… Qua một số Liên hoan trong hai năm 2018-2019, rõ ràng đã nảy sinh một số vấn đề bất cập mà báo chí, công luận, cũng như chính các nghệ sĩ đã phản ánh về các giải thưởng: từ giải cho vở diễn, đến các giải thưởng cá nhân, tạo nên những làn sóng ngược chiều trong dư luận xã hội, gây nên những bức xúc trong cả giới nghệ sĩ…Trước hết là vấn đề kịch bản. Một vấn đề mà giới sân khấu hay nói vui: “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi”. Nhưng rõ ràng, đây là vấn đề cần quan tâm nhất, bởi, có bột, mới gột nên hồ, và hiện nay thiếu kịch bản hay, là điều ai cũng nhìn thấy. Thời gian qua, kịch bản không có gì mới mẻ, cả về nội dung và hình thức, chưa đặt ra những vấn đề bức xúc của cuộc sống đương đại đầy biến động và phức tạp, đa chiều, cả những mặt tốt và mặt xấu trong công cuộc đổi mới. Và vì thế, hình ảnh con người bằng xương, bằng thịt với những suy nghĩ, trăn trở, dằn vặt, tình yêu, danh lợi, ước mơ, khát vọng... nghĩa là những gì cao thượng hay thấp hèn của các tính cách nhân vật đều mờ nhạt, đơn điệu, không để lại những ấn tượng sâu đậm trong trí nhớ khán giả. Đề tài dã sử, dân gian, huyền thoại, lịch sử còn ít những tìm tòi độc đáo, mới lạ và hấp dẫn nên chưa vượt ra khỏi những đường mòn cũ, khuôn sáo. Không ít những vở diễn về các anh hùng dân tộc còn trùng lặp, khô cứng với nhiều môtíp cũ kỹ, thậm chí không trung thực với sự thực lịch sử, điều mà các nhà nghiên cứu, phê bình, lý luận sân khấu đã và đang có ý kiến đề cập đến. Một vấn đề mà giới sân khấu cũng rất quan tâm, đó là việc dàn dựng tiết mục hàng năm của các đơn vị nghệ thuật, từ các nhà hát Trung ương cho đến địa phương. Đây không chỉ là trách nhiệm riêng của các đoàn nghệ thuật, mà Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cũng cần có các cách tiếp cận, trao đổi, bàn bạc cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhằm có các biện pháp cụ thể hơn để tìm ra những kịch bản đạt chất lượng nghệ thuật; nhất là những tác phẩm tham dự Hội diễn, Liên hoan sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc.  

Về đội ngũ đạo diễn, không thể nói là không đông đảo, bởi hàng năm chúng ta vẫn đào tạo được không phải là ít, nhưng những người thực sự có tài và những gương mặt đạo diễn mới chưa xuất hiện một cách chói sáng. Đếm đi đếm lại cũng chỉ có vài đạo diễn có tên tuổi thì đã bắt đầu lặp lại mình, bởi một lúc dàn dựng quá nhiều vở diễn, không thể nói là họ có đủ thời gian để tập trung cho sự tìm tòi, sáng tạo hiệu quả nhất. Nếu nói kịch bản là khâu mở đầu quan trọng nhất, đạo diễn là người tổng chỉ huy và quyết định lớn đến thành công, thất bại một vở diễn, thì khâu diễn viên - nghệ sĩ biểu diễn là trung tâm của nghệ thuật sân khấu, và suốt  trên 60 năm qua, không biết bao nhiêu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú thuộc nhiều thế hệ nghệ sĩ biểu diễn đã để lại nhiều vai diễn nổi tiếng, đóng những dấu ấn lớn trong nghệ thuật sân khấu đương đại Việt Nam. Vậy mà hôm nay, mặc dù số lượng nghệ sĩ kế cận tỏ ra rất nhiều cố gắng, các diễn viên trẻ được đào tạo hàng năm ra trường đều đặn cho đủ các loại hình nghệ thuật, nhưng rõ ràng “tay nghề” của các nghệ sĩ trẻ hôm nay vẫn cần được nâng cao thêm rất nhiều. Với mỹ thuật, âm nhạc, mặc dù đã có những họa sĩ, nhạc sĩ tài năng, nhưng nói chung nhiều vở diễn vẫn còn ở dạng minh họa cho kịch bản và ý đồ đạo diễn. Nhất là thiết kế mỹ thuật, trong điều kiện kỹ thuật và chất liệu cho sân khấu thiếu thốn, cũ kỹ, lạc hậu cả âm thanh và ánh sáng, càng khó có thể phát huy được hết những hiệu quả của nghệ thuật tạo hình trong việc tìm tòi, sáng tạo trên sân khấu...

Cũng trong thời gian qua, có ý kiến cho rằng một bộ phận khá lớn khán giả có thị hiếu tầm thường, thấp kém. Tuy nhiên đó chỉ là một cách nói và chúng ta không có quyền đổ lỗi cho khán giả. Trong bối cảnh ấy, lâu nay công tác lý luận và phê bình sân khấu hình như im hơi, lặng tiếng hoặc né tránh chung chung cả khen lẫn chê mà không đi sâu vào tìm hiểu và phân tích những tồn tại của sân khấu với tất cả sự bộn bề của nó, để từng bước định hướng cho sự thưởng thức của công chúng, nhất là trong tình hình sân khấu gặp nhiều khó khăn, thử thách trong cơ chế thị trường, và đang bắt đầu tiến tới việc xã hội hóa sân khấu. Bước vào trước thềm năm thứ 21 của một thế kỷ mới, và nhất là sau cơn khủng hoảng toàn cầu của đại dịch Covid-19, cùng với các loại hình nghệ thuật khác, sân khấu đang cố gắng trở lại là mình với tất cả vẻ đẹp vốn có, để xây dựng nền sân khấu Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng những đòi hỏi mới của công chúng, nhất là lớp khán giả trẻ hôm nay.

Lê Huy Quang
(baovannghe.com.vn)

CÁC TIN KHÁC
Âm nhạc lan tỏa thông điệp mùa Covid-19 (03-08-2020)
Taylor Swift phá vỡ kỷ lục với “đứa con” mới (31-07-2020)
NSND Thoại Miêu cứu nguy diễn viên bị cách ly (29-07-2020)
KỶ NIỆM 73 NĂM NGÀY THƯƠNG BINH - LIỆT SĨ (27/7/1947 - 27/7/2020): Một số cây bút đã hy sinh còn ít người biết đến (27-07-2020)
Thơ Tagore và văn hóa Ấn Độ (26-07-2020)
Triển lãm "Ký họa chiến trường": Giới thiệu 60 bức ký họa độc đáo (24-07-2020)
Cuộc thi viết phóng sự - ký sự 2019-2020: Khắc họa sâu đậm chân dung người lao động (23-07-2020)
Ẩn số” của Kiều Bích Hậu được dịch ra tiếng Ý (22-07-2020)
Kỳ vọng lớp nghệ sĩ trẻ nhà nòi (21-07-2020)
"Sắc màu tình yêu 2" - Bữa tiệc nghệ thuật phục vụ công nhân, người lao động (20-07-2020)
Cú hích cho văn học thiếu nhi (16-07-2020)
Nghịch lý CD album nhạc (15-07-2020)
Đa dạng không gian văn hóa trong tiểu thuyết sử thi (14-07-2020)
Đạo đức học thuật trong KHXH&NV và những khoảng trống (13-07-2020)
Trang sách thiếu nhi trong ký ức (10-07-2020)
Làm phim từ tác phẩm văn học kinh điển: Thuận lợi đi cùng áp lực (07-07-2020)
Câu lạc bộ Điện ảnh thành phố tổ chức chiếu phim thiếu nhi miễn phí và đào tạo học viên (03-07-2020)
Báo chí Đà Nẵng với việc bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc - Bùi Văn Tiếng (01-07-2020)
Điện ảnh thế giới mất mùa phim hè (30-06-2020)
Quy định về hoạt động nghệ thuật biểu diễn: Thoáng, nhưng… khó quản (29-06-2020)
Thứ năm, ngày 06/08/2020
Yêu thương và được yêu thương là một khúc nhạc thâm trầm, nghe mãi mà không biết chán.
De Stael

Hãy tha thứ cho những người đã làm bạn bị tổn thương.
Les Brown

Người có tài thấy được điểm mấu chốt, và coi tất cả những thứ khác là dư thừa.
Thomas Carlyle

Hành động có thể không mang tới hạnh phúc, nhưng không có hạnh phúc nào lại thiếu hành động.
William James

Trên đời này chỉ có một thứ mà bất cứ ai cũng không cướp đi được, đó chính là trí tuệ.
Khuyết danh

Người nào dám lãng phí một giờ đồng hồ hãy còn chưa phát hiện ra giá trị của cuộc sống.
Charles Darwin

Sự hào phóng thật sự đối với tương lai là việc đem cho tất cả trong hiện tại.
Albert Camus

Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0236-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn
- Chịu trách nhiệm nội dung: Phó chủ tịch Nguyễn Nho Khiêm
- Giấy phép số: 479/GP-STTTT của Sở Thông tin và Truyền thông cấp ngày 22/05/2020