VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Sân khấu trong sự phát triển của kinh tế thị trường: Trăm mối tơ vò

Nghệ thuật sân khấu Việt Nam đang bước vào thời kỳ mới – thời kỳ sắp xếp lại theo cơ chế tự chủ. Tuy nhiên, trong công cuộc đổi mới, hội nhập trong cơ chế thị trường, các khâu kịch bản, đạo diễn, âm nhạc, diễn xuất của diễn viên... mỹ thuật sân khấu đang có dấu hiệu chững lại với sự đơn điệu và lặp lại chính mình.
Thực tế buồn
Trong những năm trở lại đây, có thể nói sân khấu kịch nói, cải lương, tuổng, chèo... đang trong chiều hướng tụt hậu. Ở đó, bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân như không đổi mới kịch bản, nghệ thuật diễn, trang bị kỹ thuật sân khấu, không gian sân khấu biểu diễn.


Trong đó, sân khấu nhà nước được ưu tiên nhiều hợp đồng lớn, hoặc đầu tư các chương trình dự án nghệ thuật, có cơ cở biểu diễn sân khấu ổn định, dù lạc hậu yếu kém... còn hơn các sân khấu tư nhân chạy ngược, chạy xuôi vì thiếu, hoặc không có sân khấu biểu diễn ở những điểm thuận lợi đông khán giả. Sân khấu nhà nước dù đang bỡ ngỡ phải tự lo thân để tồn tại, nhưng đang ổn định vì được ưu tiên nhiều mặt, còn sân khấu xã hội hóa đã quá quen với sự tự thân vận động để tồn tại. 

Thực trạng của sân khấu cả nước đang tồn tại nhiều yếu kém. Khán giả mất lòng tin vào sự đáp ứng nghệ thuật nói đúng điều họ muốn xem. Khuynh hướng dựng vở tự do lung tung, thiếu sân khấu kinh viện, nhiều cảnh nóng, dung tục phản thẩm mỹ. Diễn viên số lượng cao, chất lượng thấp.

Đạo diễn đạo nhiều, nhưng thiếu “đạo” vì tri thức chắp vá, vở chất lượng ít. Không gian sân khấu, trang bị kỹ thuật sân khấu không đáp ứng sự thể hiện sáng tạo nghệ thuật biểu diễn để hấp dẫn công chúng.

Thực trạng sân khấu còn nhiều, đặc biệt sân khấu xã hội hóa đang kêu cứu vì một show diễn chỉ có 100, hoặc dưới 100 người xem, sân khấu nhà nước cũng ít người xem... 

Đơn cử, như NSND Lê Huy Quang phân tích: “Nếu so sánh với sân khấu các nước tiên tiến trên thế giới, Việt Nam đang phải chấp nhận một thực tế là sân khấu của các rạp hát là cũ kỹ, nghèo nàn, đơn điệu và lạc hậu về mọi phương diện kỹ thuật, từ ánh sáng, âm thanh đến công tác hậu đài, chuyển cảnh, các yêu cầu tối thiểu về thao tác, phối hợp trên sân khấu”.

Ông Quang dẫn chứng sân khấu hiện nay vẫn chỉ là một sàn diễn cố định vài chục mét vuông từ đầu đến cuối vở diễn và chung cho tất cả các loại hình nghệ thuật từ Ca múa nhạc, Giao hưởng hợp xướng, Tuồng, Chèo, Cải lương, Kịch nói...

Ngay việc tắt đèn, chuyển cảnh thay đổi không gian, địa điểm vẫn thô sơ, lạc hậu, kéo ra kéo vào, lên xuống vài tấm phông vải mềm và đặt xuống, dựng lên vài tấm bục gỗ dán, panô di động với chất liệu chủ yếu là gỗ và vải. Trong lúc các nước, nhất là các nước có nền sân khấu tiên tiến, đã từ lâu, sân khấu đã được hiện đại hóa một cách khá hoàn chỉnh.

Cùng với đó, sự nở rộ các đơn vị biểu diễn, sự bùng nổ các phương tiện giải trí nghe nhìn công nghệ cao, sự thay đổi tích cực của điện ảnh và phim truyền hình đã có những tác động thu hút khán giả, phân tán người xem khiến khán giả sân khấu giảm một cách đáng kể.

Người làm sân khấu xã hội hóa vốn rất nhạy bén trước các thay đổi đã nhanh chóng tìm cách ứng phó bằng thay đổi đề tài, nương theo thị hiếu của một bộ phận khán giả tầm thấp bằng các tiết mục có nội dung giải trí như kịch hài kinh dị, ma, đồng tính…

Kết quả tích cực đã thu hút được nhiều người đến với các sân khấu giải trí kiểu này. Nhưng rồi “chiêu”, “trò” của người làm sân khấu cũng không giữ được khách. Sân khấu cuối cùng rơi vào khủng hoảng. Đặc biệt là sự khủng hoảng khán giả.

Tìm lối đi hiệu quả

Có thể thấy dể tháo gỡ “trăm mối tơ vò” của sân khấu Việt hiện nay là cần phải có những thay đổi đồng bộ. Trong đó, theo PGS.TS Trần Trí Trắc, trước hết các đơn vị nghệ thuật đang cần các “Mạnh Thường Quân” biết kinh doanh để chăm lo “lợi nhuận kinh tế” và dành cho nghệ sĩ lo toan “lợi nhuận tinh thần”.

Trong đó, các “Mạnh Thường Quân” cần đa dạng hơn, thông minh hơn, để dòng tinh hoa có hiệu quả cao hơn với những tác phẩm vừa có tư tưởng cao, lại có nghệ thuật hấp dẫn.

Mặt khác, dòng sáng tạo đại chúng phải là những sáng tạo hướng tới thị hiếu nhân dân, hòa vào cảm xúc thẩm mĩ nhân dân, mang niềm vui, nỗi buồn cùng nhân dân để thành “văn nghệ dân gian” thời công nghiệp hóa, hiện đại hóa…

Ngoài ra, cũng theo PGS.TS Trần Trí Trắc, nghệ sĩ cần sản xuất ra những mặt hàng mà “thượng đế” muốn, chứ không phải những thứ của mình vốn có; nghệ sĩ phải là một doanh nhân; tác phẩm phải là một dạng hàng hóa đặc biệt và phải biết tư duy về lợi nhuận.

Nâng cao chất lượng hoạt động của nghệ thuật sân khấu Việt Nam tự chủ trong kinh tế thị trường thời hậu hiện đại, công nghệ số, cách mạng công nghiệp 4.0, hội nhập quốc tế hôm nay là “mệnh lệnh” của cuộc sống, là phó thác của nhân dân, là kỳ vọng của các nghệ sĩ tiền bối. 

Đồng quan điểm, theo nhà viết kịch Lê Quý Hiền, để sân khấu đến với công chúng, thiết nghĩ cần có những đột phá trong việc quảng bá tác phẩm sân khấu.

Trước hết, ngoài những vở diễn giải trí theo phương thức “kế hoạch 3”, những vở diễn chính thống được Nhà nước đặt hàng, trong kế hoach chính thức cần có khoản kinh phí quảng bá bằng 20-30% kinh phí chi cho việc dàn dựng tác phẩm hiện nay.

Thực tế không chỉ sấn khấu nước ta mà sân khấu điện ảnh thế giới cũng có hện tượng những phim bom tấn, ăn khách chưa có phim nào đoạt giải trong các kỳ liên hoan phim quốc tế.

Ngoài ra, cũng theo ông Hiền, về phía các đơn vị sân khấu, thiết nghĩ tránh việc dựng vở diễn theo cách ăn đong đặc biệt trước các kỳ liên hoan, hội diễn, lãnh đạo đoàn nháo nhác đi tìm kịch bản.

Ở đó, các đơn vị cần có kế hoạc dựng vở diễn dài hơi với kịch bản cụ thể được tìm hoặc đặt hàng theo kế hoạch. Khi có kịch mục ổn định sẽ tránh được việc vở mới diễn một đợt rồi cho vào kho mà tuổi thọ vở diễn phải được kéo dài, phục vụ nhiều thế hệ khán giả.

Từ đó khán giả biết và được chọn lựa khi đến với nhà hát. Sẽ bớt được việc bộ phận tổ chức biểu diễn hay dịch vụ chạy hợp đồng cho vở vừa hoàn thành.

Minh Quân
(daidoanket.vn)

CÁC TIN KHÁC
Chung khảo Man Booker 2018: Xuất hiện nữ nhà văn trẻ nhất trong lịch sử giải (21-09-2018)
Đấu giá tác phẩm nghệ thuật bao giờ chuyên nghiệp? (20-09-2018)
Nâng cao trình độ về lý luận phê bình văn học, nghệ thuật (19-09-2018)
Huế - Đà Nẵng chung tay trùng tu Hải Vân Quan (18-09-2018)
Khi văn nghệ sĩ làm dân vận (17-09-2018)
Liveshow ca nhạc: Cuộc chơi của những ca sĩ tên tuổi (14-09-2018)
Điện ảnh khai thác văn hóa truyền thống (13-09-2018)
Hát với dàn nhạc thể hiện đẳng cấp ca sĩ (12-09-2018)
Trao giải sáng tác ca khúc về sinh viên Việt Nam (11-09-2018)
Cuộc thi Văn học tuổi 20 lần 6: Nhận diện tuổi 20 hôm nay (10-09-2018)
Phim có 'xuất thân' từ Netflix đoạt giải Sư tử vàng (09-09-2018)
Chàng trai mù thành thạo 6 loại nhạc cụ (07-09-2018)
Nhiều sách hay cho trẻ thơ được xuất bản (06-09-2018)
Sự trở về của nghệ sĩ Việt thành danh trên thế giới (05-09-2018)
Điện ảnh Việt thắng giải tại LHP châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 58-2018 (04-09-2018)
ForbesBooks ra mắt tại Mỹ cuốn sách đầu tiên của một doanh nhân Việt Nam (31-08-2018)
Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh: Ánh sáng đẹp của cuộc đời (29-08-2018)
Liên hoan phim Quốc tế Venice 2018: 'Cánh cửa hẹp' cho các nhà làm phim nữ (28-08-2018)
Tín hiệu vui cho dòng nhạc ô-pê-ra (27-08-2018)
Gần 500 phim dự thi Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2018 (24-08-2018)
Thứ sáu, ngày 21/09/2018
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn