GƯƠNG MẶT VĂN NGHỆ SĨ
Nhạc sĩ Trần Tiến : Lang thang ngẫu hứng cùng đàn


Trời mưa xối xả. Cả Sài thành chìm trong màn nước trắng xóa. Gió tạt tê người. Nhưng trên sân khấu, mặc nước bắn trên dây đàn, mặc gió thốc, ông vẫn gảy guitar và hát: "Trời mưa quá em ơi/ Bài ca ướt mất rồi, còn đâu/ Trời mưa đến bao lâu/ Mà sao em vẫn chờ vẫn đợi...". Đôi mắt lẳng lơ ấy nhắm nghiền, như quên hết cõi đời vần vũ, như về thuở nào xa xôi, xa xôi...


1.Đó là hôm nhạc sĩ Trần Tiến ra mắt tự truyện "Ngẫu hứng" tại đường sách Nguyễn Văn Bình, quận 1, TP  Hồ Chí Minh. Nói về lần đầu tiên nhạc sĩ Trần Tiến viết sách, đạo diễn Lê Hoàng không tin, ông đinh ninh rằng chẳng hay ho gì đâu mà đọc.

Ai cũng hiểu đạo điễn Lê Hoàng đùa, bởi khi đã cầm đọc trang đầu thì người ta phải lần cho đến trang cuối cùng. Nói là tự truyện nhưng Trần Tiến không viết theo một trật tự nào cả. Ông viết như chính cái tên tựa sách, hứng đâu, nhớ đó thì viết. Trần Tiến viết văn cũng như viết nhạc, la liệt ngẫu văn giống rặt những "Ngẫu hứng sông Hồng", "Ngẫu hứng Lý Ngựa Ô", "Tùy hứng Lý qua cầu"...

Ngẫu văn ấy, Trần Tiến tự nhận chúng là "bài hát" trong bóng tối. Đôi khi chỉ là chuyện vu vơ nhỏ nhặt đời thường như cái áo bông sột soạt nhét đầy giấy báo tuổi thơ, từ tấm ảnh chụp ở đâu đó, một bữa nhậu, tiếng hát người ăn xin…

Những mảnh ghép làm nên khuôn mặt Trần Tiến. Có chỗ hơi tưng tưng như con người đời thực xù xì, có chỗ lại dạt dào tình cảm với hiện thực đời sống đầy xúc động như các bài hát của ông. Không ngoa khi đạo diễn Lê Hoàng đưa ra một hình ảnh rất khập khiễng để ví von: Trần Tiến là tê giác, còn âm nhạc của ông lại là… chim họa mi!

Ám ảnh ông vẫn là hai đồng đội, một thèm được mắc võng giữa hai cây bàng ở nhà, đánh một giấc không còn tiếng súng; một thèm trăm trứng gà bồi bổ để về với vợ kiếm đứa con sau cơn sốt rét ác tính. Nhưng đó chỉ là lời nói vui bỏ lại, để rồi họ vẫn xốc ba lô đi thẳng vào trận mạc và không một ai trở về thực hiện ước mơ xưa.Đời nghệ sĩ, lăn lộn từ trong bom đạn nên ám ảnh ông đến giờ vẫn là những ngôi sao màu xanh đã bay vút về trời, là vết chân tròn trên cát, là chiếc vòng cầu hôn trên tay cô gái vò võ chờ người yêu đánh trận ở chiến trường...

Đồng đội, ai còn ai mất trên những cánh rừng, bờ suối thẳm sâu? Có người tưởng đã chết cả mấy chục năm, bạn bè thờ tự, bỗng một hôm tìm về. Mấy cựu binh tóc muối tiêu, ôm nhau khóc tu tu như trẻ nít. Ngày xưa, nếu chỉ có hai người lính thì Trần Tiến sẽ là người lính thứ ba hát cho các anh nghe trước giờ xung trận.

2. Bạn bè hay đùa cái cổ Trần Tiến ngắn củn, to bè vì chứa cả bịch nhạc. Cứ hễ rượu vào, cái bịch đó tức thì "xì" ra bài hát. Hơi ngà ngà, Trần Tiến sẽ ôm đàn và mở nguyên liveshow. Đố ai mà ngăn lại được. Nếu không có đàn ư?

Chẳng sao. Trên bàn nhậu có thứ gì thì thứ đó sẽ thành nhạc cụ. Đũa, chén, nắp nồi, cứ thế, đôi tay ám khói thuốc lá sẽ đánh loạn xạ và hát. Và dù say đến mấy, say quên hết đường về nhưng tuyệt nhiên điều ông không bao giờ quên là chỉ toàn hát bài mình, không hát bài người khác.

Hôm ra mắt sách, Trần Tiến mời đến những gương mặt rất trẻ như ca sĩ Đồng Lan, Anh Khoa, Hà Chương... và cả sinh viên Trường Đại học Kiến trúc. Họ hát "Mặt trời bé con", "Tạm biệt chim én", "Ngẫu hứng sông Hồng", "Mẹ tôi"... Hát mộc thôi. Chỉ một cây guitar là đủ. Trần Tiến muốn thế.

Cái gì ông cũng muốn giản dị, không hoa hòe hoa sói, cứ phong trần, an nhiên như gió nước mây trời. Bởi "Đời nghệ sĩ như cỏ tự mọc, như hoa tự thơm ở đâu đó. Hồn nhiên". Vậy mà nặng, mà sâu biết mấy.

Nhắc đến đó, ông lại nhớ cái thời "du ca" vì trót nổi máu giang hồ khi xem bộ phim về chàng họa sĩ Goya. Trên phim có nhóm nhà thơ, ca sĩ, họa sĩ chân đất hát ngoài quảng trường với công chúng nghèo, đối lập với kiểu trình diễn hoàng cung.

Năm 1990, nhóm "Du ca Đồng Nội" có ông, ca sĩ Hồng Ngọc và những tay nhạc công cừ khôi, mấy anh em đu trên chiếc xe Jeep chạy khắp nẻo, lê la cùng từng phận người để hát cho họ nghe. Rong ruổi cùng trời cuối đất, cả nhóm vất vả đủ đường, nghèo chỉ thêm nghèo mà vẫn vui vì bao nhiêu tiền có được đều đổ hết vào đám nhóc mồ côi, lang thang cơ nhỡ của lớp học "Mặt trời nhỏ".

Lớp do Trần Tiến lấy nhà của mình lập ra, nuôi và dạy nhạc cho 25 đứa trẻ. Được 7 năm, các em đủ lông đủ cánh ra đời kiếm tiền thì lớp cũng đóng cửa vì Trần Tiến hết tiền.

Quãng đời du ca có lẽ là quãng đời đẹp nhất mà Trần Tiến mãi nhớ về. Chất du ca sau này vẫn ăn sâu vào từng bài hát của ông. Đến ngưỡng thất thập, ông vẫn mong một hôm nào đó, mình lại cùng một đám ca sĩ trẻ rong ruổi khắp nơi, hát ngẫu hứng những bài mới sáng tác dọc đường.

Một chuyến du ca lần hai, tại sao không? Ông yêu lớp ca sĩ trẻ, thấy ở họ nhiều tiềm năng sáng tạo mà thế hệ ông không có. Tất nhiên, ông cũng buồn trước ca khúc hời hợt tràn lan nhưng Trần Tiến vẫn tin: "Khu rừng kia tưởng bom xăng đốt trụi, vậy mà giờ lại bạt ngàn rừng xanh. Đừng quá bi quan. Chẳng có ngọn lửa nào thiêu rụi nổi mầm sống nằm sâu trong lòng đất".

 Không khí náo nhiệt, vui vẻ hơn nhờ cách ăn nói hóm hỉnh, nửa đùa nửa thật, cà rỡn ỡm ờ của lão nhạc sĩ theo kiểu: "Tôi chẳng là cái đinh gì ... nhưng là Đinh Hợi" (tuổi của Trần Tiến). "Ai chưa đọc văn Trần Tiến, người ấy mới sống nửa đời người. Còn đã đọc xong rồi thì… chẳng còn gì để sống nữa!!!".Đạo diễn Lê Hoàng ví, nếu loài người lại sống trong hang động thì hang nào ầm ĩ, có nhảy múa quây quần, có vài đống lửa là... hang Trần Tiến. Nhận xét đó không sai. Trần Tiến có mặt ở đâu thì ở đó xôm tụ ồn ào. Như hôm mưa ấy, ồ ạt, xối xả như thế, có khán giả ướt nhẹp nhưng mọi người vẫn đội mưa và hò hét tưng bừng để nghe ông hát bài mới sáng tác "Ra ngõ gặp mưa".

3. Trần Tiến viết nhiều bài hát về quê nhà, về gia đình như "Mẹ tôi", "Chị tôi", "Quê nhà"... nhưng hiếm khi được nghe ông hát những bài này. Ông thú nhận: Cứ hễ hát là nước mắt tràn má. "Người già thường quay lại trẻ nít, bắt đầu từ nước mắt".

Cũng ngộ, không thể tưởng tượng được một người đàn ông vai u thịt bắp, tướng tá cồng kềnh như Trần Tiến lại "Con ngồi nhớ mẹ khóc như trẻ con". Bạn bè trêu, Trần Tiến vốn đã xí trai, khi khóc càng í ẹ hơn.

Nói đùa vậy nhưng ai cũng biết đằng sau vẻ cà tửng, ngang tàng, phóng khoáng ấy, là một tâm hồn rất dễ xúc động. Bao bài hát tuyệt vời, chạm vào con tim của người nghe, dù đề tài quá gần gụi với hiện thực, tưởng như khó đưa vào âm nhạc của Trần Tiến đã chứng minh điều đó.

Cái đôi mắt được nhà văn Nguyễn Đông Thức cho là cực kỳ lẳng lơ ấy chất chứa một nỗi buồn hun hút. Như cô cháu Trần Thu Hà tâm sự: "Dường như không một ai chia sẻ được với nỗi cô quạnh thường trực đằng sau cái vẻ phớt đời của chú. Tôi cũng luôn có cảm giác mình không bao giờ chạm tới nỗi buồn của chú. Nó như một tảng đá nặng mà nhiều lần tôi chứng kiến nó đè nặng lên tâm trạng của chú, trong đôi mắt, dáng ngồi".

Và âm nhạc là nơi duy nhất để ông lấp trống trải đời mình sau khi vắt kiệt cho đời. Ở đó, ông nghe lòng mình tràn lên nốt nhạc. Trần Tiến quan niệm âm nhạc với ông như khu rừng, mà ông là cậu bé con bị lạc.

"Khu rừng bí ẩn của âm nhạc làm nó say mê quên mất đường về. Ở đó nó nghe được tiếng suối reo, tiếng cỏ cây trò chuyện. Đôi khi giật mình nghe tiếng sói hú, hay tưởng như có cây chổi của mụ phù thủy gớm ghiếc vụt qua. Đôi khi sung sướng tìm ra tòa lâu đài làm bằng bánh kem và được ăn thỏa thích.

Nhưng đứa trẻ đâu có muốn làm hoàng tử trị vì vương quốc xa lạ kia. Rồi một hôm đứa trẻ thấy mỏi gối, chồn chân, giật mình soi gương lòng suối, thấy tóc mình đã bạc phơ. Người ta gọi nó là Nhạc Sĩ, còn nó thì ôm mặt khóc nhớ mẹ cha, nhớ quê nhà mình mờ sương, nơi nó đã lỡ bước xa rời".

Bây giờ sống ở Vũng Tàu, chiều chiều nghe sóng vỗ, thả mình với cơn gió, ông thấy an nhiên. Những người bạn xưa đã theo gió mây về trời, ông còn ở lại cõi đời này mà vui nốt chốn tạm. Bệnh tật đầy mình nhưng vẫn mê xê dịch, vẫn mơ một ngày ôm đàn lang bạt kỳ hồ.

Hoàng hôn nhuộm đỏ trên mặt biển, con thuyền vẫn dong ra khơi, ông nghe trong gió tiếng thì thầm: "Hãy cứ lên đường với những bất ngờ buồn vui phía trước, vết cỏ mòn để lại phía sau những con đường. Tuổi trẻ để lại phía sau chiếc gối êm, cho tuổi già úp mặt. Cuộc đời để lại phía sau một bản trường ca của mỗi số phận".

Mai Quỳnh Nga
(vnca.cand.com.vn) 
CÁC TIN KHÁC
Điêu khắc gia Lê Công Thành (09-12-2019)
NSƯT Lê Tứ: Nặng lòng với sân khấu (02-12-2019)
Nhà văn với tấm lòng trong sáng (25-11-2019)
Cố nhạc sư - nghệ sĩ nhân dân Vũ Tuấn Đức: Một đời người gắn bó với âm nhạc dân tộc (18-11-2019)
Nhà văn DiLi - Mỗi trải nghiệm một bài viết (14-11-2019)
Nhà văn trinh thám xuất sắc của Nhật Bản (11-11-2019)
"Đối thoại" với nhà văn Nguyễn Minh Châu (04-11-2019)
Họa sĩ Nguyễn Xuân Hoàng: Cuộc chơi khó của những tay chơi hiếm (21-10-2019)
Nhà thơ Ngân Vịnh: Thơ là nơi gửi gắm khát khao...- Đinh Thị Trang (14-10-2019)
NSND Lê Huân - Với những đóng góp cho nghệ thuật Múa - Hồ Thị Thùy Trang (07-10-2019)
NSND Thế Anh: Dang dở một giấc mơ 'Bảo tàng điện ảnh' (30-09-2019)
Lưu Quang Vũ - bài hát còn dang dở (23-09-2019)
Nhà văn Nguyễn Hiếu: Đầy ắp đam mê cho sân khấu (16-09-2019)
Họa sĩ Bửu Chỉ - Đi tìm ý nghĩa thời gian của người (09-09-2019)
Nhà thơ Bế Kiến Quốc: Hãy nhìn anh như một dòng sông luôn luôn chảy/ luôn luôn đi tới (03-09-2019)
NSND Doãn Châu: Sống là không ngừng hy vọng (27-08-2019)
70 năm Ngày sinh nhạc sĩ An Thuyên: Người mang hồn quê vào ca khúc (16-08-2019)
Nhà thơ Phan Vũ: Gã đầu trần thơ thẩn đường mưa… (12-08-2019)
Danh nhân Đào Tấn: Một đời không ít thăng trầm... (05-08-2019)
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Mỹ Dũng và biển trong chúng ta (29-07-2019)
Thứ sáu, ngày 13/12/2019
Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn