GƯƠNG MẶT VĂN NGHỆ SĨ
Nhà văn Thái Bá Lợi: Văn chương không cần làm dáng

Gặp Thái Bá Lợi nếu không tìm hiểu trước, hẳn không ai nhận ra ông là người nổi tiếng. Là tác giả của rất nhiều truyện, ký chân thực, sắc sảo, nhà văn vẫn khiêm nhường, bình lặng bên những tiểu thuyết gắn với tên tuổi ông như: Thung lũng thử thách, Họ cùng thời với những ai, Bán đảo, Trùng tu, Minh sư…
1. Trong căn hẻm nhỏ trên đường Trần Phú, căn gác nơi nhà văn Thái Bá Lợi sống cùng cháu trai thường khá tĩnh lặng. Ban ngày, người cháu trai đi làm, còn Thái Bá Lợi cắm cúi bên bàn viết. 



Các đồng nghiệp ở NXB Hội Nhà văn tại Đà Nẵng - nơi ông đang làm việc - nói rằng rất khó để gặp hay nói chuyện điện thoại với ông vào buổi sáng, vì đó là thời gian ông dành riêng cho việc sáng tác văn học. Trong cuộc vật lộn với con chữ, có khi Thái Bá Lợi tỏ thái độ khó chịu với những cuộc điện thoại liên hồi: “Có ai té xe hả?”. Tất nhiên, những lời bỗ bã nửa đùa nửa thật như thế ông chỉ bộc trực với những người bạn, đồng nghiệp thân thuộc, họ hiểu ông nên chẳng ai lấy làm giận. Căng thẳng, bứt rứt là vậy, nhưng Thái Bá Lợi không bao giờ tự nhận rằng, nghề văn mà ông đang theo đuổi là nghề nặng nhọc nhất thế gian, hay mỗi trang viết là một cuộc “hỏa thiêu” chính mình như một số cây bút bậc thầy đã đúc rút. Thái Bá Lợi khiêm nhường tâm sự rằng, viết văn đối với ông như nhu cầu, như hơi thở, và là sợi dây bền chặt gắn kết ông với cuộc sống, không rứt ra được.

2. Thái Bá Lợi bén duyên với văn chương từ những năm 70 của thế kỷ trước, khi còn là anh lính quân y xông xáo vào chiến trường miền Nam. Là đội trưởng đội phẫu thuật tiền phương, Thái Bá Lợi đã có dịp đi qua nhiều chiến trường như: Đường 9, Nam Lào, Khe Sanh, Đông Hà, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam... Những gì trải qua hoặc được nghe kể lại từ những thương binh ở những trạm phẫu thuật tiền phương đã thôi thúc người lính trẻ cầm bút, với những truyện ngắn đầu tay: Những người đánh giáp lá cà, Vùng chân Hòn Tàu, Đồng đội của Phú, Rừng quế, Quê hương... Từ sự khích lệ của các bậc đàn anh như nhà văn Nguyên Ngọc, Nguyễn Chí Trung…, Thái Bá Lợi dần nhập cuộc với không khí văn chương ngày ấy. Ông bảo, đó là những ngày gian khổ nhưng vui và lý tưởng vô cùng. Trong thời gian ngắn, Hai người trở lại trung đoàn, Thung lũng thử thách, Họ cùng thời với những ai… liên tục ra đời khẳng định cây bút giàu nội lực Thái Bá Lợi.

Năm 1978, đọc tiểu thuyết Thung lũng thử thách của Thái Bá Lợi, nhà văn Nguyễn Văn Bổng phát biểu: “Quả tiếng đồn không sai, anh viết rất giỏi, chặt chẽ, chính xác trong tài liệu; nhân vật sôi nổi ý chí và tình cảm. Nhất là vốn sống, đọc anh thấy không sống như anh thì không viết được vậy”. Nhà văn Nguyễn Minh Châu trong bài Các nhà văn quân đội và đề tài chiến tranh đăng trên Báo Nhân dân (1979) nhắc đến Thái Bá Lợi như một “cây bút trẻ xông xáo, đầy vốn sống và năng lực”… Sau này, cùng với Trùng tu, Bán đảo, Khê mama…, các tác phẩm của Thái Bá Lợi tiếp tục là đề tài sôi nổi tại những hội thảo, tọa đàm, công trình nghiên cứu văn chương. Cái tên Thái Bá Lợi thường gắn với những nhận định như: anh có “cái nhìn điềm tĩnh” về chiến tranh và hậu chiến, văn của anh làm ánh lên lẽ sống của dân tộc, vẻ đẹp của con người trong chiến tranh; những trang văn của Thái Bá Lợi dồn nén dung lượng lớn của hiện thực cho thấy anh là kiểu nhà văn “biết mười chỉ để viết một”; viết về chiến tranh, Thái Bá Lợi là một trong những nhà văn hàng đầu…

3. Khác với nhiều người, khi mô tả về chiến tranh, Thái Bá Lợi không chú trọng những vấn đề lớn lao như số phận con người, sự khốc liệt của chiến tranh với những trận đánh lớn, mà chỉ tập trung chủ đề đạo đức của con người trong chiến tranh, được biểu hiện ở lòng trung thực, đức hy sinh và ý thức trách nhiệm của người lính. Ông đi sâu khai thác những điểm nhỏ chứa đầy kịch tính như một chiến dịch, một trung đoàn, một tiểu đoàn chủ công, một đại đội trinh sát, thậm chí một khoảnh khắc trước và sau tiếng súng nổ trong một trận đánh. Thái Bá Lợi ít dàn dựng một câu chuyện có mở đầu, có kết thúc một cách trọn vẹn, rạch ròi. Đôi khi có những tiểu thuyết dường như không có cốt truyện như Họ cùng thời với những ai, Trùng tu, Khê mama. Vấn đề trung tâm của truyện thường được chứa đựng trong nhân vật, thông qua hành trang cuộc đời của từng nhân vật, từng số phận làm nổi rõ cốt truyện và vấn đề trung tâm của truyện.

Nhiều người nhận xét giọng văn của Thái Bá Lợi điềm tĩnh, tự nhiên, đôi khi có chút suồng sã, bỗ bã; ông kể nhiều hơn tả, nhân vật thiên về hành động nhiều hơn là suy tư, xét đoán. Điều này quả chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi Thái Bá Lợi luôn chọn sự mộc mạc, chân thành, không màu mè tô vẽ cho lối sống, cách hành xử với văn chương cũng như trong cuộc đời mình. Những chân lý khách quan, những chiêm nghiệm sâu sắc về cõi nhân sinh thường bộc ra từ trang văn của Thái Bá Lợi như bản chất nó vốn như thế. Thái Bá Lợi nói văn chương tuyệt đối không cần phải làm dáng! Với ông, câu văn đẹp nhất được cấu tạo bởi những câu chữ giản dị, chân thực nhất. Vậy mà, ai đã trót đọc văn Thái Bá Lợi thường bị ám ảnh mãi bởi những cách triết lý dung dị mà hết mực sâu xa như: “Dù khó khăn đến đâu việc trùng tu Huế trước sau cũng sẽ làm được,… nhưng việc ấy làm sao quan trọng bằng việc trùng tu những điều năm tháng đi qua còn để lại, những con người bước từ trong đó ra…” (Trùng tu); hay “Những người nói điều hợp với lòng ta, mà ngay cả người nói điều trái ý ta, cả những người muốn hại ta, kẻ thù của ta, họ đều là những bậc thầy sáng suốt của ta, ta tri ân họ vì họ dạy ta nhiều điều” (Minh sư)...

4. Thái Bá Lợi luôn ý thức rằng, nhà văn cần có cái giọng riêng và phải giữ cho được cái giọng ấy, nhưng không có nghĩa cứ khư khư viết theo lối mòn, dù đó là đường mòn do chính bản thân vạch ra. Nên bao giờ, viết xong một tác phẩm, ông phải “tranh thủ” quên ngay để kịp bắt đầu đề tài mới. Tâm đắc nhất đối với Thái Bá Lợi luôn là tác phẩm đang viết chứ không phải những ánh hào quang đã qua. Ông luôn tìm cách đổi mới qua mỗi chặng đường sáng tác. Chẳng hạn, khi cho rằng, những tiểu thuyết dày cộm không còn phù hợp với nhịp sống hiện đại nữa, ông liền chuyển sang viết ngắn. Vẫn là hiện thực đầy đủ của tiểu thuyết, nhưng Thái Bá Lợi tìm cách dồn nén, tinh giản đến mức tối đa. Như với Thung lũng thử thách (1981) ông viết 200 trang, Bán đảo (1983) 107 trang, thì đến Khê mama (2004) chỉ còn 43 trang…

Không chỉ đem lại cái nhìn mới về dung lượng tiểu thuyết, Thái Bá Lợi còn tìm cách đổi mới cả hình thức, kết cấu đến nội dung. Điển hình có thể kể đến Minh sư (2009). Ở đây người ta không còn nhận ra lối kể truyền thống, mà chỉ thấy sự kết hợp nhuần nhuyễn kỹ thuật đồng hiện, tái hiện, kể, tả, độc thoại, đối thoại… Cuốn tiểu thuyết đã đem đến cho người đọc những suy tư rộng mở, nhiều chiều.

5. Thái Bá Lợi công nhận, trước sự bùng nổ của quá nhiều kênh thông tin giải trí, văn hóa hiện nay, người viết khó tìm được chỗ đứng trong lòng công chúng so với ngày xưa. Nhưng những nhà văn, đặc biệt là những cây viết trẻ mê văn chương thực sự nên coi đó là thử thách, là thực trạng cần được lường trước để tiếp tục dấn thân. Đề tài cũng không bao giờ là cái khó, quan trọng là ý tưởng. Ý tưởng thì không ở đâu khác ngoài đời sống, với Thái Bá Lợi, chỉ cần nhà văn sống chân thành với cuộc đời, lắng nghe từng nhịp đập của đời sống thì sẽ luôn được niềm hứng khởi để viết.

Thanh Tân
(baodanang.vn)

CÁC TIN KHÁC
Nhạc sĩ Thái Văn Hóa: Đau đáu bên bờ sóng (13-01-2020)
Aleksandra Pakhmutova: Nhạc sĩ vĩ đại, nhân cách lỗi lạc (08-01-2020)
Nhạc sỹ Nguyễn Văn Tý: Đâu chỉ có 'Dư âm' (27-12-2019)
Nhà văn Khuất Quang Thụy: Sáng tạo là đi về phía trước và nuôi hy vọng (22-12-2019)
Nhà thơ Y Phương: Cao đo nỗi buồn, xa nuôi chí lớn (16-12-2019)
Điêu khắc gia Lê Công Thành (09-12-2019)
NSƯT Lê Tứ: Nặng lòng với sân khấu (02-12-2019)
Nhà văn với tấm lòng trong sáng (25-11-2019)
Cố nhạc sư - nghệ sĩ nhân dân Vũ Tuấn Đức: Một đời người gắn bó với âm nhạc dân tộc (18-11-2019)
Nhà văn DiLi - Mỗi trải nghiệm một bài viết (14-11-2019)
Nhà văn trinh thám xuất sắc của Nhật Bản (11-11-2019)
"Đối thoại" với nhà văn Nguyễn Minh Châu (04-11-2019)
Họa sĩ Nguyễn Xuân Hoàng: Cuộc chơi khó của những tay chơi hiếm (21-10-2019)
Nhà thơ Ngân Vịnh: Thơ là nơi gửi gắm khát khao...- Đinh Thị Trang (14-10-2019)
NSND Lê Huân - Với những đóng góp cho nghệ thuật Múa - Hồ Thị Thùy Trang (07-10-2019)
NSND Thế Anh: Dang dở một giấc mơ 'Bảo tàng điện ảnh' (30-09-2019)
Lưu Quang Vũ - bài hát còn dang dở (23-09-2019)
Nhà văn Nguyễn Hiếu: Đầy ắp đam mê cho sân khấu (16-09-2019)
Họa sĩ Bửu Chỉ - Đi tìm ý nghĩa thời gian của người (09-09-2019)
Nhà thơ Bế Kiến Quốc: Hãy nhìn anh như một dòng sông luôn luôn chảy/ luôn luôn đi tới (03-09-2019)
Chủ Nhật, ngày 16/02/2020
Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn