GƯƠNG MẶT VĂN NGHỆ SĨ
Nhà thơ Nam Trân - một tài năng còn ít người biết đến

Nhờ cuốn Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh - Hoài Chân (in lần đầu năm 1942) mà nhiều người mới biết được Nam Trân (15/2/1907 - 21/12/1967), với tập thơ Huế, đẹp và thơ (1939). Gần đây, Đặng Thị Hảo và Nguyễn Hữu Sơn phát hành cuốn Nam Trân - nhà thơ, nhà giáo, dịch giả, tập hợp các bài viết công phu, nhiều thông tin, cuốn sách trở thành một tư liệu quý về một con người tài năng và tài hoa, nhưng còn ít người biết đến.


Sinh thời, Nam Trân còn chủ trì dịch Nhật ký trong tù, Thơ Đường, Thơ Tống, Người Xô Viết chúng tôi, Thơ và từ Mao Trạch Đông, Thơ văn Lý Trần… Ông cũng đặt dấu ấn trong việc giảng dạy Kinh thi và Đường thi.

Sau khi đọc lại cuốn sách Nam Trân - nhà thơ, nhà giáo, dịch giả (NXB Tri thức), nhưng không điểm sách, PGS-TS Nguyễn Thị Thanh Xuân chia sẻ một góc nhìn về cuộc đời và sự nghiệp của Nam Trân. Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) trân trọng giới thiệu bài viết này đến bạn đọc.

1. Những năm cuối 1960, khi đọc Thi nhân Việt Nam, tôi còn nhớ cảm giác kỳ cục của mình lúc ấy: vừa sung sướng (vì ông là người Quảng Nam, lấy bút danh Nam Trân, trùng với cách gọi trái bòn bon quê tôi), vừa hơi buồn vì nghĩ ông chỉ làm thơ cho Huế mà thôi. Nhưng rồi lại vui khi thấy những bài thơ trích trong tập Huế, đẹp và thơ lại mang đậm cái nhìn và cái chất giọng của người xứ Quảng, chẳng mượt mà, ẻo lả, chúng có những nét gọn, dứt khoát, thuần phác.

Thơ về Huế thì nhiều và không ít bài hay, nhưng kiểu viết của Nam Trân thì không có mấy người, nên Hoài Thanh đã cho rằng ông làm “lối thơ tả chân biệt thành một lối”.

Được ra Huế chơi từ nhỏ, tôi lang thang dọc khu Kim Long và thơ thẩn với sông Hương, trầm tư với chùa Linh Mụ, mơ mộng với Dòng Thiên An, như vậy mà sao tôi vẫn bị ám ảnh bởi những câu thơ năm chữ trần trụi của ông: “Lửa hạ bừng bừng cháy/ Làn ma trốt trốt bay/ Tiếng ve rè rè mãi/ Đánh đổ giấc ngủ ngày/ Đường sá ít người đi/ Bụi cây lắm kẻ núp/ Xơ xác quán nước chè/ Ra vào người tấp” - trong bài Huế, ngày Hè. Có lẽ trong thơ ca, tìm được một cách nhìn khác và một giọng lạ là đủ đóng đinh vào ký ức người đọc rồi.

Bẵng đi gần nửa thế kỷ, giờ cầm trên tay cuốn Nam Trân - nhà thơ, nhà giáo, dịch giả, tôi thấy có cơ hội biết được đầy đủ hơn một khuôn mặt làm văn chương mà mình từng ái mộ. Đôi khi, cái ý nghĩ về việc mình nhớ mồn một những nhà văn nào đó ở trời Tây mà lại xa lạ với những nhà văn ở xứ mình làm tôi bất an thật sự. Vì thế tôi cảm động khi biết một Nam Trân lặng lẽ đi đúng vòng đời có 60 năm, trải qua nhiều vị trí và không gian khác nhau, để lại những dấu ấn đáng kể trong ký ức của giới chuyên môn.

Rời quê nhà (Đại Lộc, Quảng Nam) từ sớm, Nam Trân học ở Huế (trường Quốc học) và ở Hà Nội (trường Bảo hộ), sau khi đỗ tú tài, ông làm việc ở Huế, lên đến chức Thị lang Bộ Lại. Từ 1945 đến 1954 ông tham gia kháng chiến ở Quảng Nam, sau đó tập kết ra Bắc, trải qua nhiều công việc. Ông từng là ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khóa 1, từ năm 1959 về làm quản lý phòng tư liệu của Viện Văn học.

Trong 8 năm cuối đời, Nam Trân đã tập trung dịch thuật và tham gia biên soạn, cũng như giảng dạy các khóa ngắn hạn, theo yêu cầu của Viện Văn học.

 

2. Nam Trân có Huế, đẹp và thơ, gồm 37 bài, tập hợp từ những bài thơ đăng rải rác trên các báo cả nước. Ngay sau đó, 7 bài thơ của ông được chọn đưa vào Thi nhân Việt Nam, được khen là độc đáo. Có thể xem đó là cú vượt vũ môn lần thứ nhất của Nam Trân, là một lần cho tất cả, để ông được ghi nhận là nhà thơ Việt Nam.

Qua chuyện này, ta thấy cần có đôi mắt xanh và một công trình để đời của nhà phê bình biết chừng nào! Dù vậy, người làm nghiên cứu và giảng dạy về thơ Việt Nam hôm nay hình như vẫn còn nợ Nam Trân trong việc đưa ông vào một phối cảnh nghiên cứu kỹ và đầy đủ hơn giữa những nhà thơ cùng thời.

32 bài viết mang tính chất tưởng niệm, nghiên cứu, hồi ức ở công trình Nam Trân - nhà thơ, nhà giáo, dịch giả cho thấy được một Nam Trân nổi bật vì thơ và một Nam Trân được cảm phục, yêu mến vì kiến thức vững vàng, phong cách tận tụy, cẩn trọng, thể hiện trong từng văn bản.

Người viết tự hỏi: theo như tiểu sử, Nam Trân chỉ học có 12 năm chữ Hán rồi học tú tài Pháp, vậy mà làm sao ông có một nền tảng chữ Hán và chữ Pháp đáng nể trọng đến như vậy? Dẫu biết thế hệ của Nam Trân, truyền thống đọc và tự học là phổ biến, nhưng còn công việc ở triều đình Huế và hoạt động kháng chiến, thời gian đâu? Cho nên, đôi khi chúng ta ra sức phê phán các thiết chế cũ, cũng vô tình phủ định không ít các giá trị mà tiền nhân đã tạo nên bằng tâm huyết và kinh nghiệm của cả cộng đồng.

Và thực tế cũng cho thấy, phần nhiều các khuôn mặt lớn của trí thức Việt Nam thế kỷ 20 đều là những người đã trải qua nhà trường Nho học và Tây học. Nam Trân, trong cuộc đời không dài của mình, đã để lại một hình ảnh đẹp trong lòng đồng nghiệp, phải chăng bởi vì ông có chung một cốt cách của những người trí thức thuở ấy?

Nguyễn Thị Thanh Xuân
(thethaovanhoa.vn)

CÁC TIN KHÁC
Người Đà Nẵng với Nguyễn Công Trứ (07-07-2020)
Phan Tứ - hành trình sáng tạo và khát vọng khẳng khiu cuối đời (26-06-2020)
Tia nắng Thu Bồn… (08-06-2020)
Nhà thơ Thanh Quế - Trung Trung Đỉnh (02-06-2020)
Họa sĩ Hồ Đình Nam Kha: Dùng hội họa làm đẹp cho đời - Đinh Thị Trang (27-05-2020)
Nhà thơ Thu Bồn - Tráng sĩ hề... dâu bể (20-04-2020)
Văn chương Phan Du - Ở hai phía một đỉnh đèo (13-04-2020)
Thi sĩ lãng tử Nguyên Lâm Huệ - Thái Bá Lợi (08-04-2020)
Hoa trái miền nhiệt đới trong thơ Lưu Quang Vũ - Trần Thị Ánh Tuyết (23-03-2020)
Du Tử Lê - Kỷ niệm từ xứ Quảng - Trần Trung Sáng (11-03-2020)
Dụng ý của Nguyễn Văn Xuân khi sử dụng thủ pháp “mặt nạ tác giả”… của Vũ Đình Anh (05-03-2020)
Nhạc sĩ Thái Văn Hóa: Đau đáu bên bờ sóng (13-01-2020)
Aleksandra Pakhmutova: Nhạc sĩ vĩ đại, nhân cách lỗi lạc (08-01-2020)
Nhạc sỹ Nguyễn Văn Tý: Đâu chỉ có 'Dư âm' (27-12-2019)
Nhà văn Khuất Quang Thụy: Sáng tạo là đi về phía trước và nuôi hy vọng (22-12-2019)
Nhà thơ Y Phương: Cao đo nỗi buồn, xa nuôi chí lớn (16-12-2019)
Điêu khắc gia Lê Công Thành (09-12-2019)
NSƯT Lê Tứ: Nặng lòng với sân khấu (02-12-2019)
Nhà văn với tấm lòng trong sáng (25-11-2019)
Cố nhạc sư - nghệ sĩ nhân dân Vũ Tuấn Đức: Một đời người gắn bó với âm nhạc dân tộc (18-11-2019)
Thứ tư, ngày 15/07/2020
Yêu thương và được yêu thương là một khúc nhạc thâm trầm, nghe mãi mà không biết chán.
De Stael

Hãy tha thứ cho những người đã làm bạn bị tổn thương.
Les Brown

Người có tài thấy được điểm mấu chốt, và coi tất cả những thứ khác là dư thừa.
Thomas Carlyle

Hành động có thể không mang tới hạnh phúc, nhưng không có hạnh phúc nào lại thiếu hành động.
William James

Trên đời này chỉ có một thứ mà bất cứ ai cũng không cướp đi được, đó chính là trí tuệ.
Khuyết danh

Người nào dám lãng phí một giờ đồng hồ hãy còn chưa phát hiện ra giá trị của cuộc sống.
Charles Darwin

Sự hào phóng thật sự đối với tương lai là việc đem cho tất cả trong hiện tại.
Albert Camus

Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0236-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn
- Chịu trách nhiệm nội dung: Phó chủ tịch Nguyễn Nho Khiêm
- Giấy phép số: 479/GP-STTTT của Sở Thông tin và Truyền thông cấp ngày 22/05/2020