GƯƠNG MẶT VĂN NGHỆ SĨ
Ngô Văn Phú: Thi sĩ của đồng quê


Ngay từ những năm cuối thập niên 50, đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, nhà thơ Ngô Văn Phú đã được biết đến trong lĩnh vực văn xuôi và thơ ca. Ông từng đoạt giải văn xuôi của Báo Văn học năm 1958, giải thơ của Tạp chí Văn nghệ năm 1961, giải ca dao của Báo Văn học năm 1962. 
Sau này, ông mở rộng “trường” hoạt động văn học của mình sang lĩnh vực chuyển ngữ thơ từ tiếng Hoa và từ tiếng Pháp sang tiếng Việt. Hiện ông là một trong ít người có số lượng sách xuất bản vào loại đồ sộ: Trên 200 đầu sách, bao gồm 26 tiểu thuyết, 34 tập truyện ngắn, 28 tập thơ, trên 100 tập dịch thuật, biên soạn, biên khảo... Ông bảo: Bây giờ mà ngồi chép lại sách của mình đã xuất bản, cũng đủ mệt.


Hồi còn đang theo học dưới mái trường phổ thông, tôi đã nhớ bốn câu ca dao nổi tiếng của ông trong sách giáo khoa: "Trên trời mây trắng như bông/ Ở dưới cánh đồng, bông trắng như mây/ Những cô má đỏ hây hây/ Đội bông như thể đội mây về làng".     

Tôi xin đọc 2 câu nói về sự hóm: "Người xinh cái dáng cũng xinh/ Người giòn cái tỉnh tình tinh cũng giòn" và 4 câu nói về sự xa xót: "Trèo lên cây bưởi hái hoa/ Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân/ Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc/ Em đã có chồng anh tiếc lắm thay!". Dùng từ láy đến tỉnh tình tinh để gói ghém và mở ra như thế thì cha ông mình tài quá!”.Có lần, để giúp bạn đọc phân biệt sự khác nhau giữa ca dao với thơ, cụ thể là thơ lục bát và sự mê hoặc của ca dao, nhà thơ Ngô Văn Phú nói: “Ca dao thường có cách nghĩ dân dã, dung dị và ít tính cá nhân hơn thơ. Bài ca dao đoạt giải của tôi tuy có hình thức ca dao nhưng lại có tứ của một bài thơ ở dạng tứ tuyệt. Còn để mà thích ca dao dân gian thì biết dẫn chứng, biết kể bao nhiêu cho vừa, cho đủ. 

Sau nhiều năm xuất hiện trên thi đàn, không ngờ người lành hiền như ông mà cũng có lần gặp… nạn. Đầu năm 1973, sau 12 ngày đêm pháo đài bay B52 ném bom Hà Nội, ông bị vụ scandal... "Sẹo đất”?

Nhớ lại vụ này, nhà thơ Ngô Văn Phú kể: “Trong năm 1973, Tạp chí Thanh niên đăng bài thơ “Sẹo đất” của tôi. Bài này đăng sau “Vòng trắng” của Phạm Tiến Duật (cũng trên Tạp chí Thanh niên). Tôi là người vốn mê mẩn ruộng đồng, luôn coi ruộng đồng lẫn sự cày cuốc làm đối tượng sáng tác cơ bản của mình (có thể gọi là căn duyên của tôi), nên khi đến Đông Anh thấy đất đai bị bom đào xới để lại những hố to, hố nhỏ chồng chất lên nhau như thế thì đau buồn, khổ sở lắm.

Và tôi thấy đất như đang bị thương, đang bị đóng sẹo. Xuất phát từ ý tưởng đó, tôi đã viết “Sẹo đất”, trong đó có hai câu: "Tưởng như da thịt mình mới sẹo/ Ai ngờ đất cũng sẹo như người". Hồi ấy, biên tập viên thơ Định Nguyễn đọc và thấy thích, bèn cho đăng ngay lên tạp chí. Rồi người ta đánh giá tư tưởng tôi có vấn đề, có ý gieo rắc sự sợ hãi, hoảng sợ về chiến tranh - một tâm lý không có lợi khi chiến tranh chưa kết thúc. Rồi tôi bị... kỷ luật.

Nói chính xác ra là tôi bị nhắc nhở và sau đó bị hạ từ Bí thư xuống Phó bí thư chi bộ Báo Văn nghệ. Bài thơ “Vòng trắng” của nhà thơ Phạm Tiến Duật cũng chung số phận tương tự như “Sẹo đất” của tôi và bị để ý nhiều nhất trong “Vòng trắng” là câu "Khăn tang trên đầu như một số không". Tuy vậy, ngay ở thời điểm ấy, tôi thấy cũng bình thường và không thấy nặng nề cho lắm.

Bây giờ thì bài thơ đã được "phục hồi” rồi. Năm 1994, tức là sau 21 năm, tôi đã in lại nguyên văn “Sẹo đất” như nó từng xuất hiện trước đây trong tập “Mắt mùa thu” qua Nhà xuất bản Hà Nội. Bây giờ, “Sẹo đất” coi như không có vấn đề gì. Tôi nghĩ: Bài thơ này bị nhắc nhở là do thời điểm xuất hiện của nó chưa thích hợp mà thôi! Tất cả vụ scandal “Sẹo đất”, đầu đuôi chỉ có vậy!”.

Hồi ấy, nhà thơ Ngô Văn Phú đang là tổ phó tổ văn xuôi (tương đương phó ban văn xuôi bây giờ) ở Báo Văn Nghệ. Tổ văn xuôi của ông có 8 người cả thảy, do nhà văn Võ Huy Tâm là tổ trưởng, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của nhà văn Nguyễn Văn Bổng (Tổng biên tập) và nhà nghiên cứu, phê bình văn học Hoài Thanh (Chủ nhiệm). Trước đó, Ngô Văn Phú theo học Tổng hợp Văn khóa 3 (1958 - 1961).

Còn trước khi nghỉ hưu, ông có tới 40 năm là biên tập viên thơ, văn xuôi ở các báo, tạp chí chuyên về văn học. Trong 40 năm đó, có 13 năm là Tổng biên tập, Phó giám đốc, Giám đốc Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Đặc biệt, ông có 6 năm biệt phái sang quân đội (Tạp chí Văn nghệ Quân đội) cùng với hai nhà văn: Nguyễn Đình Thi và Mai Ngữ. Hồi ấy, ông mang quân hàm trung úy do "phiên ngang" từ cán sự 4.

Khi còn biên tập thơ ở Văn nghệ Quân đội, có hai nhà thơ trẻ khiến ông chú ý. Đó là Nguyễn Duy Nhuệ (tức Nguyễn Duy sau này) người Thanh Hóa và Vũ Đình Văn người Hà Nội. Cả hai khi ấy đều đang trong quân ngũ. Ông nhớ Vũ Đình Văn gửi cả một tập thơ, trong đó có một bài thơ viết về tập thể dục, đọc cũng được. Còn sau khi đăng bài thơ “Chiều khẩu đội” (năm 1971), Nguyễn Duy Nhuệ có vẻ buồn vì thấy thơ  mình không lên tay.

Ngô Văn Phú khuyên Nhuệ: “Làm thơ có lúc thế này, có lúc thế khác. Hơi đâu mà lo! Miễn là đừng nản chí! Biết đâu có ngày... Đến năm 1972 thì Nhuệ đi chiến trường, rút ngắn tên thành Nguyễn Duy, sau đó đoạt giải nhất cuộc thi thơ Báo Văn nghệ  năm 1972 cùng với Nguyễn Đức Mậu, Hoàng Nhuận Cầm, Lâm Thị Mỹ Dạ qua chùm thơ: “Hơi ấm ổ rơm”, “Tre xanh”, “Bầu trời vuông”…



Nhà thơ Ngô Văn Phú sống giản dị trong một ngôi nhà chất đầy sách.


Ông Nguyễn Đình Thi cũng rất quan tâm, vì ở thời điểm này, ông Thi có vở kịch “Nguyễn Trãi ở Đông Quan”. Ngô Văn Phú tâm sự: “Nói chung, viết truyện lịch sử cho hay thường rất khó, bởi tác giả vừa phải bám sát nhân vật, sự kiện, vừa phải sáng tạo theo tinh thần đương đại. Riêng “Gặp gỡ ở Đông Quan” còn phải gắn với những vấn đề của kẻ trí (trí thức) và tâm lý thời cuộc nữa. Người xưa quan niệm: Kẻ trí thích núi (gắn với sự cao vút, đọc theo âm Hán: Trí giả nhạo sơn), kẻ nhân thích nước (gắn với sự bao la, đọc theo âm Hán: Nhân giả nhạo thủy)”.Là người khởi đầu bằng thơ, vậy mà Ngô Văn Phú lại viết tới 28 cuốn tiểu thuyết, trong đó có nhiều tiểu thuyết lịch sử.  Truyện ngắn lịch sử đầu tay của ông có tên là “Ngõ trúc” viết về cụ Nguyễn Khuyến được minh họa bởi họa sĩ Bùi Xuân Phái. Ông Bùi Xuân Phái rất thích tác phẩm này. Còn truyện ngắn “Gặp gỡ ở Đông Quan” thì được hai ông Tố Hữu và Nguyễn Tuân khen.

Nói về cái khó sự dịch thơ, Ngô Văn Phú nói: “Dịch cho ra dịch, cũng là khó lắm! Không cẩn thận là hết hơi ngay! Không là người làm thơ thì cũng khó dịch được thơ lắm! Nhưng tôi có may mắn là cứ nhập thần thì quên hết, chẳng nghĩ đến những cái bóng của những người dịch thơ thuở trước đè lên... Về dịch thơ chữ Hán, tôi cũng có may mắn được ông Ngô Linh Ngọc đi trước hướng đạo.

Ông Ngô Linh Ngọc là anh trai tôi và là người dịch thơ chữa Hán được liệt vào hạng đầu bảng ở nước ta. Tôi đơn cử nêu việc dịch hai câu thơ trong bài “Vô đề” của Lý Thương Ẩn cuối đời Đường ở Trung Hoa ra làm ví dụ. Nguyên văn (đọc theo âm Hán): Tương kiến thường nan biệt diệc nan/ Đông phong vô lực bách hoa tàn, bản của tôi dịch: Gặp nhau thường khó, khó chia xa/ Ngọn gió thôi đành phải phụ hoa; bản của Ngô Linh Ngọc dịch: Khó gặp nhau mà cũng khó xa/ Gió xuân hèn yếu để tàn hoa. Dù đã tạm hết sức và tạm bằng lòng, nhưng cả tôi và Ngô Linh Ngọc đều chưa dịch hết được vẹn ý cũng như cái thần của câu Đông Phong vô lực bách hoa tàn, đặc biêt là hai từ "vô Lực". Thơ với thẩn, lắm khi nó khổ thế đấy!”.

Một ngày của Ngô Văn Phú thường bắt đầu như sau: Từ 5 đến 8 giờ sáng, ngồi vào bàn viết. Sau đó, “nạp năng lượng” qua việc đọc sách hoặc quan sát, suy ngẫm, trải nghiệm từ đời sống. Đây là thói quen nhiều năm của ông. Chưa kể còn dành thời gian tự đi chợ, nấu nướng và lo cơm nước. “Tôi tự nhận mình là người tỉnh táo, biết mình, biết người, vẫn còn tâm sức dành cho nghiệp viết. Tôi là con người của đồng quê. Do vậy đồng quê luôn níu kéo tôi, đồng quê là “trường” (từ trường) sáng tác của tôi. Nhiều lúc tôi muốn thoát ra nhưng nhiều khi tôi có cảm giác như bị giam hãm trong đồng quê, trong cái vòng kim cô ấy. Tôi nhận thấy: Muốn khác mình đi, thật là khó!” - Ngô Văn Phú thổ lộ.

Năm 2012, nhà thơ Ngô Văn Phú đã được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật. Tuy tuổi đã cao (ông sinh năm 1937), ông vẫn hằng nghĩ: “Tôi thích sống tự do khi sức lực còn cho phép. Người thân của tôi ở quanh đây và thỉnh thoảng vẫn đến thăm tôi. Tôi vẫn sống rất tùng tiệm và không quan tâm nhiều lắm đến vật chất. Tôi vẫn thích viết bằng bút mực hoặc bút bi, không thích viết bằng cách gõ chữ lên bàn phím, cho dù không phải là không có điều kiện...”

Đặng Huy Giang
(vnca.cand.com.vn) 

CÁC TIN KHÁC
Nghệ sĩ Nhân dân Lệ Thủy ở tuổi 70 niềm đam mê còn mạnh hơn xưa (22-10-2018)
Lãng du cùng nhà văn hóa tuổi bách niên (15-10-2018)
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Lê Bích: Tìm trong xưa cũ (08-10-2018)
Nhạc sĩ Cát Vận và những tình khúc say lòng (01-10-2018)
Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo: Mà đời vẫn say, mà hồn vẫn gió... (24-09-2018)
Nhà văn Phan Hồn Nhiên: Những dịch chuyển sáng tạo (16-09-2018)
Đam mê trong từng nét vẽ (10-09-2018)
Nhà thơ Nam Trân - một tài năng còn ít người biết đến (05-09-2018)
Thanh Quế và món nợ với người đã ngã xuống (31-08-2018)
Lưu Quang Vũ và những quan niệm thơ (27-08-2018)
Người bị văn hóa dân gian “bỏ bùa” (20-08-2018)
Jon Fosse: Với tôi viết là một cách sống (13-08-2018)
Nhà thơ Phan Vũ: Lãng du giữa hai miền Thi - Họa (09-08-2018)
‘Chí Phèo’ Bùi Cường - Người đi, còn đó… một khoảng trời (06-08-2018)
Hồ Thấu - Một nhà giáo khả kính, một nhà thơ tài hoa - Hồ Văn Trường (28-07-2018)
Hoàng Cẩm mưa (23-07-2018)
Thu Bồn - Nhà thơ đa tình, đa tài xứ Quảng (09-07-2018)
Trúc Cương, rượu và thơ (02-07-2018)
Người tâm huyết văn hóa phương Đông (25-06-2018)
Nhạc sĩ Phạm Tuyên và những chuyện về các bài hát thiếu nhi nổi tiếng (18-06-2018)
Thứ ba, ngày 23/10/2018
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn