SÁNG TÁC
Nghề đóng ghe thuyền truyền thống ở Đà Nẵng - Đinh Thị Trang

Từ những thế kỷ trước, Đà Nẵng là một trong những địa phương có nghề đóng ghe thuyền truyền thống khá phát triển, không chỉ đem lại lợi ích về kinh tế, mà còn chứa đựng những giá trị về văn hóa độc đáo của người dân.
Vào thế kỷ XVIII, J. Barrow (người Anh) trong một chuyến du hành đến Đà Nẵng, ông đã quan sát về đời sống văn hóa, phong tục, tập quán của người dân nơi đây, để rồi trong tập du ký Một chuyến du hành đến xứ Nam Hà (1792 - 1793), ông đã ca tụng kỹ thuật đóng ghe thuyền của họ.


“Ngành kỹ nghệ đặc biệt mà ngày nay có thể nói là người xứ Nam Hà nổi trội hơn cả là kỹ thuật đóng tàu biển của họ: chẳng thiếu loại kích cỡ nào cũng như có đủ các loại chất lượng gỗ để đóng. Những du thuyền dùng mái chèo là những chiếc thuyền thật xinh đẹp.

Những chiếc thuyền này, chiều dài từ 50 đến 80 bộ (tức 15,2m - 24,4m), đôi khi được ghép bằng 5tấm ván gỗ nguyên bản, trải dài từ đầu đến cuối, các gờ lắp mộng, đóng khít bằng chốt gỗ, buộc chặt bằng các lạt tre xoắn, mà không cần đến những thanh tre chống hoặc những loại xà ngang nào, mũi thuyền và đuôi thuyền được nâng lên khá cao, chạm trổ cầu kỳ những hình thù rồng rắn kỳ dị, trang trí sơn thiếp”.

Nhiều thế kỷ trôi qua, đến nay, nghề đóng ghe thuyền truyền thống ở Đà Nẵng cũng bị mai một, thay vào đó là những công ty đóng tàu lớn với trang thiết bị hiện đại.

Ông Phạm Tám (sinh năm 1958, ngụ phường Thọ Quang, quận Sơn Trà) kể, trước đây ông là một trong những người thợ sống bằng nghề đóng ghe truyền thống, nhưng nay đã chuyển sang làm công nhân đóng tàu cho Công ty CP Kỹ thuật biển STECH.

Ông Tám cho biết, trước đây tổ tiên ông vốn ở làng Kim Bồng (thuộc xã Cẩm Kim, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam), đây là một ngôi làng có nghề đóng ghe thuyền lâu đời. Ông được cha truyền dạy cho nghề đóng ghe, sau này lập gia đình rồi di cư ra quận Sơn Trà (thành phố Đà Nẵng) làm nghề.

Ông hành nghề đóng ghe thuyền truyền thống được hai chục năm thì chuyển qua làm cho công ty đóng tàu vì bây giờ máy móc hiện đại, ngư dân muốn đánh bắt xa bờ cần tàu lớn để an toàn và đánh bắt được nhiều hơn.

Ông cho biết, trước đây muốn đóng một chiếc ghe, thuyền truyền thống thì vật liệu phải là loại gỗ nhẹ, không thấm nước và bền như kiền kiền hoặc gụ, sến. Xưa kia nguồn gỗ này thường được khai thác ở những vùng núi như Hòa Vang (Đà Nẵng), Trà My, Hiên, Giằng (Quảng Nam) hoặc mua từ Quảng Trị.

Nhưng ngày nay, muốn có gỗ để đóng thuyền phải mua tận bên Lào. Trong Việt sử xứ Đàng Trong, giáo sư Phan Khoang cũng cho biết, người Đàng Trong ở thế kỷ XVI - XVII dùng gỗ huện (*), rất dài và to, bề rộng, bề dài đều gấp đôi gỗ khác, sắc đỏ, chất nhẹ, hoặc dùng gỗ gụ, gỗ sến... để đóng thuyền.

Kỹ thuật để đóng một chiếc thuyền truyền thống gồm 5 công đoạn như: lắp long cốt và lắp lô lái, lô mũi hình vuông (dày và rộng đều 15cm), ráp 8 lớp ván ngoài (be) vào khung thuyền. Khi lắp xong lớp ván thứ 3 thì phải đặt sườn ngang lên nhằm tăng độ kiên cố, sau đó mới lắp nốt các lớp ván ngoài và sườn ngang còn lại.

Tiếp đó là công đoạn lắp dầm ngang, sàn thuyền và xảm rồi sơn thuyền. Cuối cùng dùng đinh tre hoặc gỗ để cố định các điểm nối giữa các bộ phận. Kích thước của thuyền tùy vào khả năng tài chính và ngư trường đánh bắt mà ngư dân chọn đóng nhỏ hay lớn. Tuy nhiên, phần lớn thường có kích cỡ dài 7,8m, rộng 2,2m, cao 1,2m.

Sau khi thuyền đã đóng xong, ở hai bên mũi người ta thường vẽ hai con mắt dài, với ý nghĩa là con mắt đó soi rõ và dẫn thuyền đi đúng hướng, có khi ngư dân coi ghe như con người và gọi là Bà thuyền nên phải có mắt để nhìn đường.

Ngày xưa, mỗi khi người ta mời thợ đến vẽ mắt thuyền thì phải coi ngày và chuẩn bị lễ vật để cúng điểm nhãn cho thuyền. Mắt thuyền rộng khoảng 10cm và dài khoảng 50cm. Khi thuyền hoàn thiện thì tổ chức cúng lớn gọi là cúng hạ thủy. Ngày nay, tại vị trí vẽ mắt thuyền truyền thống thì tàu hiện đại sẽ ghi số hiệu.

Đóng một thuyền cỡ trung bình thì 3 thợ mộc làm trong 3 tuần với chi phí từ 20 - 25 triệu đồng. Nếu đóng một chiếc thuyền cỡ lớn thì phải 5 - 6 thợ làm cả tháng mới xong và chi phí cũng cao hơn. Thuyền khi hoàn thành có thể sử dụng trong khoảng 30 năm.

Cứ 6 tháng một lần, người ta cọ rửa, cạo sạch những vết bẩn, hàu, rong rêu dính phía dưới thuyền và tiến hành bảo dưỡng thuyền. Họ dùng mụn tre và dầu rái nhét vào những khe hở để chống thấm nước. Khoảng 2 năm một lần, thuyền được bảo dưỡng tổng thể bằng cách thay thế những tấm gỗ ván thuyền đã bị ăn mòn hoặc hư hỏng.

Không gian trong thuyền phân bố như sau: nhà bếp ở đầu thuyền, phòng thuyền viên chính và phòng kho ở giữa bao gồm khoang chứa nước, dầu, chứa đá lạnh và máy móc, thiết bị, không gian còn lại phần đuôi thuyền chia thành không gian của các thuyền viên.

Phương pháp nối các bộ phận của thân thuyền cũng là đinh gỗ. Khi xảm chống thấm nước thì dùng phân trâu bò và dầu rái... trộn thành hồ rồi trát lên, công đoạn xảm cũng giống như thuyền thúng. Kích cỡ của thuyền có chiều dài từ 7 - 12m, chiều rộng từ 2 - 3,5m, chiều cao từ 1 - 2m.

Có thể nói, Đà Nẵng là nơi có truyền thống đóng ghe, thuyền phục vụ cho nghề đi biển truyền thống. Từ xa xưa, ông cha đã tiếp thu truyền thống đóng ghe thuyền của Chămpa và tiến hành cải tiến để cho ra đời những loại ghe thuyền đáp ứng được khí hậu của vùng đất miền Trung đầy nắng gió. Nghề đóng ghe thuyền của ngư dân Đà Nẵng đã một thời nổi tiếng trong khắp cả nước và trên thế giới.

 

 Đ.T.T

 

CÁC TIN KHÁC
Ông lão say - Truyện ngắn Vân Thu (16-10-2018)
Về sông thiêng – Thơ Nguyễn Văn Tám (15-10-2018)
Mùa xuân náo động - Thơ Đinh Thị Như Thúy (12-10-2018)
Huyễn hoặc – Thơ Nguyễn Thị Anh Đào (11-10-2018)
Về miền ngược gió - Thơ Nguyễn Hoàng Sa (10-10-2018)
Chiều Phan Thiết – Thơ Cẩm Lệ (09-10-2018)
Tháng mười – Thơ Nguyễn Nho Thùy Dương (08-10-2018)
Ở ngoài kia sông Cổ Cò xanh – Thơ Ngân Vịnh (07-10-2018)
Giọt sương – Thơ Lê Huy Hạnh (06-10-2018)
Thời xưa gió thổi về - Thơ Nguyễn Nhã Tiên (04-10-2018)
Giấc mơ chuông gió – Thơ Bùi Mỹ Hồng (03-10-2018)
Anh đã phát hiện ra em – Thơ Thanh Quế (02-10-2018)
Nơi Bác ở là một ngôi nhà sàn – Thơ Bùi Công Minh (01-10-2018)
Đèo Ngang – Thơ Bùi Công Minh (18-09-2018)
Nhà thơ già – Thơ Thanh Quế (17-09-2018)
Ngày xưa cha tôi kể - Thơ Nguyễn Văn Tám (16-09-2018)
Bầu trời nón lá – Thơ Lê Anh Dũng (15-09-2018)
Giấc mơ đi lạc – Thơ Nguyễn Hoàng Sa (14-09-2018)
Tín ngưỡng thờ Thiên Y Ana ở Ngũ Hành Sơn - Ngọc Giao (13-09-2018)
Lưu Quang Vũ với quê hương Đà Nẵng - Bùi Văn Tiếng (12-09-2018)
Thứ năm, ngày 18/10/2018
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn