VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Nàng Kiều trên sân khấu múa rối thử nghiệm

Thân phận nàng Kiều là vở diễn được Nhà hát Múa rối Việt Nam tập trung đầu tư dàn dựng để tham dự Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm lần thứ tư - năm 2019 tại Hà Nội.
Truyện Kiều là kiệt tác bất hủ của đại thi hào Nguyễn Du, đã quen thuộc với người Việt Nam, nhưng khi đến với bạn bè quốc tế và lớp khán giả trẻ chưa có nhiều cảm thụ về tác phẩm, cũng gặp những khó khăn nhất định cho tác giả, đạo diễn... vì tầng sâu ngữ nghĩa của từng hình tượng nhân vật. 

Mỗi nhân vật trong Truyện Kiều đều là biểu tượng của một mẫu hình con người trong xã hội cũ như Tú Bà, Mã Giám Sinh, Thúc Sinh, Từ Hải... và nhất là Thúy Kiều. Nhiều người lo ngại khi biết thông tin sân khấu múa rối mạnh dạn thể hiện thân phận nàng Kiều vì loại hình rối kém hẳn sức biểu cảm của gương mặt, của những động tác thân thể. Vậy mà qua những đêm diễn đầu tiên, đã có rất nhiều chia sẻ về thành công ban đầu của tác phẩm.

Truyện Kiều được kể lại trong vở rối Thân phận nàng Kiều của Nhà hát Múa rối Việt Nam theo đúng mạch nguyên tác với sự ghép nối giữa các màn bằng lối diễn đạt của nghệ thuật đương đại, bằng nhân vật thằng bán tơ vốn sơ sài trong tác phẩm... Ấn tượng đầu tiên là những biểu trưng cho từng nhân vật: Thúy Kiều là khuôn mặt hình cây đàn tỳ bà xinh xắn, thằng bán tơ có khuôn mặt lưỡi cày xấu xí, Tú Bà là một khối tròn cùng hai quả bầu treo nơi ngực, Từ Hải là khuôn hình vuông vắn, Thúc Sinh là một khuôn mặt trái tim với chòm râu dê, Hoạn Thư gương mặt chỉ là chiếc quạt xòe... hoặc độc đáo như mụ mối chỉ là miếng vải hình con bướm và chiếc môi to tướng. Xuyên suốt vở là những tấm lụa mềm mại như nước, dễ uốn lượn, linh động mang mầu trắng để có thể nên mầu theo từng phân đoạn nhờ vào ánh sáng, nhất là đội ngũ những con chim lợn với chiếc miệng to tướng, gớm ghiếc, chuyên bàn tán, xúc xiểm trước, sau những bước thăng trầm lớn cho nhân vật. Sự linh hoạt trong cách di chuyển con rối, di chuyển những gương mặt rối, những quăng bắt mạnh dạn ở từng trường đoạn, hay đôi chỗ gây hoạt náo thích hợp đã cân bằng trạng thái cho người xem. Những sáng tạo có tính biểu tượng rất cụ thể, cùng với ý đồ âm nhạc của nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến là mỗi nhân vật có một gam màu âm sắc riêng...

Vở rối Thân phận nàng Kiều thật sự là sự thử nghiệm tất cả mọi yếu tố từ âm nhạc, tạo hình, biên đạo múa… Tập thể nghệ sĩ đã dẫn dắt cảm xúc của người xem xuyên suốt thân phận của người phụ nữ nhan sắc “hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh...” tài mạo thì đến độ “tài tình chi lắm cho trời đất ghen...” để diễn đạt đủ cái gọi là hồng nhan bạc mệnh của người xưa. Tập trung vào nhân vật chính, tác giả và đạo diễn cũng lược bỏ những nhân vật như Thúy Vân, Kim Trọng... và làm nổi rõ hơn ý tưởng về vòng luẩn quẩn của thân phận phụ nữ dưới chế độ còn nhiều bất công... Vượt qua những trói buộc về không gian, thời gian của sàn diễn, các nghệ sĩ đã tìm thấy không khí bảng lảng, giàu màu sắc huyền thoại vốn rất đắc địa của rối để khắc họa hình tượng nghệ thuật. Người xem như thấy rõ hơn sự đầu tư tâm sức cho tác phẩm khi mỗi con rối vô cùng linh hoạt, tưởng như là một, thật ra lại được hai diễn viên cùng thể hiện ăn ý.

Nhà biên kịch Mai Thắm khi xem vở diễn cho biết: “Từng là diễn viên cải lương, lại cũng đã diễn Kiều nên khi biết tin, dù tò mò, nhưng tôi cũng không mấy tin tưởng vào việc múa rối với những tấm vải, thanh tre vô hồn có thể làm nên chuyện, thể hiện được tác phẩm rất dày dặn, nhiều tình tiết, nhân vật có những biến chuyển tâm lý khá phức tạp. Vậy nhưng, tôi đã rất thích thú khi xem. Vở diễn như một bộ phim hoạt hình sinh động, hấp dẫn...”.

Nhiều khán giả cũng tỏ ra phấn khích khi biết được một cách lý giải, tiếp cận Truyện Kiều đơn giản, giàu tính biểu trưng như vậy.

Tuy nhiên, cũng do việc tìm tới sự dễ hiểu, tính biểu trưng trong thời lượng có hạn của một đêm diễn, cũng như sự trói buộc của sàn diễn và con rối, cho nên phần nào vở diễn chưa thể hiện được sự đa dạng, phong phú, sâu sắc của nhân vật trong nguyên tác. Thí dụ, hình tượng nhân vật Thúc Sinh được thể hiện qua tiếng kêu của con dê, với trái tim biểu trưng là người đàn ông mê sắc, yếu đuối... có phần chưa thật đúng với Thúc Sinh trong tâm tưởng người yêu Truyện Kiều. Hay sự thâm hiểm của Hồ Tôn Hiến thuyết phục Kiều để khuyên Từ Hải ra hàng dường như chỉ là những lý do như ham hư vinh, tiền bạc, không muốn Từ Hải phải ra chiến trận... mà bỏ mất nguyên do quan trọng nhất mà nguyên tác từng nhấn mạnh là Kiều nhận thức rằng “Nghìn năm ai có khen đâu Hoàng Sào...” ý nói “làm giặc” thì không bao giờ để được tiếng tốt, mãi “là giặc” mà thôi...

Nhìn chung, vở diễn đáp ứng được tâm lý tìm đến cách thể hiện mới.

Cao Ngọc
(nhandan.com.vn)
CÁC TIN KHÁC
Ra mắt Tủ sách Văn học trong nhà trường (18-09-2019)
Nghệ thuật tiếp cận công nghệ hiện đại: Khó vẫn phải làm (17-09-2019)
Giải Sách hay để trống hạng mục văn học trong nước (16-09-2019)
Chấn hưng nghệ thuật sơn mài truyền thống (13-09-2019)
Nỗi niềm “thế hệ cuối” làm đồ chơi Trung thu truyền thống cho trẻ (12-09-2019)
Tín hiệu vui từ phim đề tài xã hội (11-09-2019)
Giỗ tổ và chuyện "đạo" làm nghề trong nghệ thuật (10-09-2019)
Liên hoan phim Venice 2019: Táo bạo và tranh cãi (09-09-2019)
Trưng bày 30 tác phẩm tranh Lụa về Đà Nẵng và miền Trung-Tây Nguyên (07-09-2019)
Con đường lý tưởng tới phim dài đầu tay (05-09-2019)
Xúc động với chương trình nghệ thuật 'Mùa thu nhớ Bác' (04-09-2019)
Băn khoăn “Thành phố nhiếp ảnh” (03-09-2019)
“Phá rào” để phong danh hiệu (30-08-2019)
Hư cấu không thể thiếu (29-08-2019)
Khi nghệ sĩ tâm huyết với nhạc Việt trở về (28-08-2019)
Nội lực của văn học đồng bằng (27-08-2019)
Đa sắc màu trong triển lãm tranh của họa sĩ Duy Ninh (27-08-2019)
Điện ảnh khó mơ xa khi nhân lực thiếu và yếu (22-08-2019)
Triển lãm 'Nhớ về Bác' giới thiệu các tác phẩm của các họa sỹ nổi tiếng (21-08-2019)
Ngàn năm mây trắng”: “Phép thử” thú vị của “4 trong 1” (20-08-2019)
Thứ tư, ngày 18/09/2019
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn