SÁNG TÁC
Một đóa antigone - Nguyễn Nhã Tiên

Không biết tự bao giờ dân gian ta thường ví von châm chọc nghề làm báo bởi một câu nói truyền đời:" Làm báo nói láo ăn tiền". Câu nói châm chọc ấy dường như tuổi tác của nó cũng ngang tầm tuổi nghề báo ở xứ sở ta. Đấy là một câu  oan ức cho nghề báo, hay dân gian đúc kết kinh nghiệm mà thành? Tôi đã thử đi tìm một lời minh oan xưa - nay, nhưng tuyệt không thấy tăm hơi. 

Cho mãi đến khi đọc được "Bốn mươi năm nói láo" của nhà báo nhà văn cây cao bóng cả Vũ Bằng. Phải chăng, sức sống cái đẹp của tác phẩm báo chí kiểu như Vũ Bằng, mới là vị thế của một nhà báo đồng thời còn là một nhà văn hóa. 
Trong lịch sử báo chí nước ta, có lẽ hiếm thấy một tác phẩm báo chí nào vừa dài hơi, lại vừa có cái tiêu đề ly kỳ gay cấn như tác phẩm “Bốn mươi năm nói láo” của Vũ Bằng. Dài hơi là bởi đây là một hồi ký in rõ con đường thời gian dằng dặc ngót nửa thế kỷ làm báo, mà tác giả, với cái vị thế của một bóng râm đại thụ tỏa bóng trong làng báo, đã trần thuộc lại gần như nguyên vẹn suốt một thời làm báo của mình. Sức lôi cuốn của tác phẩm không chỉ ở hồn phách văn phong, mà là từng chi tiết rất thực của đời sống xã hội theo từng năm tháng hiện ra rõ nét. Đặc biệt nhất là đã khắc họa lại phần nào đó chân dung của những nhà văn, nhà báo hoạt động cùng thời với tác giả như: Ngô Tất Tố, Phạm Quỳnh, Vũ Trọng Phụng, Tô Hoài, Nguyễn Văn Vĩnh, Trần Huyền Trân, Nam Cao, Nguyễn Tuân... Cho đến cả bậc trưởng thượng như Tản Đà - Nguyễn Khăc Hiếu cũng được Vũ Bằng  tạc lại chân dung theo một lối hành văn dí dỏm, sâu sắc.

Nhưng sự ly kỳ gay cấn theo từng phần, từng mục mới là sức hấp dẫn của “Bốn mươi năm nói láo”. Ví dụ như phần đầu sách, tác giả đặt tên chủ đề là: "Báo tếu". Kế tiếp đến phần thứ hai là:" Báo đấu tranh", trong phần này lại phân ra nhiều tiểu đề, như: Tôi, thằng vô lại, Thất bại thứ nhì. Hay ở một tiểu đề khác mang tính châm chọc mỉa mai,thì là:" Quyền rơm vạ đá"... Đọc từng phần nội dung tác phẩm ấy, cái cốt cách hành văn của Vũ Bằng vừa sinh động, phóng túng, ngoài miêu tả một cách trung thực ra thì chẳng lấy gì để “phù phép” cho nó cái tiêu đề ly kỳ “Bốn mươi năm nói láo”.

Thì ra, đây là một cách nói phản đề, nói thế mà không phải thế. Cũng có thể đấy là nét biếm họa, tự vẽ lại chân dung, xuất phát từ câu nói của dân gian: “làm báo nói láo ăn tiền”. Thường cuộc đời này “xấu thì che tốt thì khoe”, nhưng con người dám vượt lên, vượt qua cái thường nghiệm nhân gian ấy mới là chỗ đứng, là vị thế của một nhà văn hóa.

Làm báo, đối với Vũ Bằng cũng tức là làm văn hóa: “Thực sự báo chí là gì? Báo chí không phải là một trò giải trí, nhưng là một bộ môn văn hóa, phản ảnh sinh động nhất, đầy đủ nhất tính chất của một chế độ xã hội, cho một chế độ xã hội”. Phải đủ đầy cái nhãn quan văn hóa nhà báo kiểu như Vũ Bằng, ông mới nhận ra những bước đi ban đầu của mình: “Bây giờ ngồi nghĩ lại Thuở ban đầu lưu luyến ấy, tôi cảm thấy nhục nhã, ê chề vô cùng, nhưng biết làm sao được? Đợt sống mới mà! Bao giờ sống trong đợt sống mới lại không có những Con dê cỏn buồn sừng, những con ngựa mới được ra quần trên cỏ, tưởng đâu trên thì trời, dưới thì đất, thà giữa chỉ có một mình mình - thiên hạ độc tôn...”.

Ôi chao, từ cái thời con dê cỏn bùn sừng đụng đâu cũng húc, con ngựa non háu đá bạ đâu cũng xông vào, cái thuở mười tám đôi mươi ấy, cho đến hồi tóc bạc, tác giả nghiệm ra, và ông tự làm cuộc phỏng vấn chính mình nghe tràn ngập niềm xao xuyến: “Viết thế này có hớ không? “, “Chính quyền có chơi mình không? ”, “Thông tin có đóng cửa báo không?”, người viết báo vào lúc mưa chiều gió sớm, ngồi gục xuống mà nghe con tim nói chuyện, cũng tự hỏi: “Văn chương của ta có phải là của ta hay chưa?”, “Báo chí ta làm đã nói lên được gì khát vọng của ta chưa? “, “Ta đã đóng góp được gì cho lịch sử văn hóa dân tộc chưa? “. Thú thật, đọc nhiều tác phẩm báo chí của những nhà văn nhà báo tiền bối cùng thời với Vũ Bằng, cho đến cả về sau này nữa, hiếm thấy ai đứng trên cái đỉnh lấp lánh và chon von chót vót như ông. Một mẫu mực không chỉ đẹp về văn chương , mà tiếng nói lương tâm nhà báo của ông có sức vang hưởng lay động trái tim của độc giả ở vào mọi thời.

Mà Vũ Bằng có nói đến điều gì to tát cho lắm đâu, hãy nghe ông bộc bạch tâm tình: “Mục đích của tôi là thuật lại đúng các giai đoạn làm báo nói láo ăn tiền của tôi để nhân đó may ra các bạn có nhận thấy diễn tiến của nghề báo ở nước ta ra như thế nào”. Nhưng có lẽ, đây mới là mục đích chính: “Rất có thể cứ thuật lại hết những giai đoạn nói láo của mình, chưa biết chừng lại vẽ được một giai đoạn lịch sử đau thương tang tóc đã qua. Nếu quả được như thế thì hay biết mấy”.

Viết về Vũ Bằng, tưởng chẳng ai qua các nhà nghiên cứu phê bình Vũ Ngọc Phan, giáo sư Hoàng Như Mai, hay các nhà văn Tô Hoài, Triệu Xuân... Và đọc Vũ Bằng, người ta không thể thiếu vắng những : “Thương nhớ mười hai, Món ngon Hà Nội, Món lạ miền Nam...”. Không ai chối cãi những bài phê bình cũng như giá trị các tác phẩm đã làm nên tên tuổi Vũ Bằng. Nhưng có một điều chừng như thấy ít ai bàn tới, đó là đức tính cao cả của một người hùng bên trong con người nhà văn nhà báo như ông. Thiếu cái phẩm tính cao quý đó thì anh dễ quỳ gối, anh quy hàng trước cái ác, thậm chí cho dù có văn tài thì anh lại hóa thành phấn son trang điểm cho cái ác.

 Vũ Bằng đã vượt qua mọi cám dỗ, kể cả sự sa đọa ngay từ buổi đầu vào nghề ông vướng phải. Nghề báo đã dẫn ông đi khắp mọi miền cùng vận nước gập ghềnh qua những biến cố lịch sử, gian nan cũng lắm mà oan khiên cũng nhiều. Vậy mà ông đã tự lựa chọn nghề báo như đã từng bộc bạch, nếu được tái sinh thêm một lần nữa, ông sẽ lại lựa chọn nghề báo.

Giải thưởng văn học nghệ thuật nhà nước truy tặng cho nhà văn nhà báo Vũ Bằng vào năm 2007 lúc ông từ giã cuộc đời đã những mười bốn năm. Hẳn là ông không kịp nhìn thấy cái giải thưởng đó (Vũ Bằng mất ngày 7.4.1984). Nhưng tôi lại nghĩ đến niềm khao khát của ông lúc nhà văn còn sinh thời như ông đã viết trong phần kết của “Bốn mươi năm nói láo”. Đó là đóa hoa Antigone trong huyền thoại Hy Lạp.

Vâng, đóa hoa antigone - Loài hoa tím ấy nguyên là con gái của Oedipe và Jocaste. Antigone nói: Ta sinh ra là để yêu thương chớ không phải để căm hờn. Đẹp đẽ và dịu dàng, nhưng trước Créon bạo chúa, Antigone hiên ngang mạnh mẽ, nàng chống lại tên bạo chúa và bị khép vào tử tội. Antigone chết. Hémon - con trai của tên bạo chúa, cũng là người yêu của Antigone cũng đã quyên sinh chết theo nàng. Tiếng nói của lương tâm muôn đời là cái đẹp đã sinh nở ra loài hoa Antigone  huyền diệu. Một loài hoa huyền thoại trong thơ T.T.K.H “Hai sắc hoa ti-gôn” đăng trong”Tiểu thuyết thứ bảy” mà Vũ Bằng nhắc tới, hay đấy mới chính là giấc mơ vĩnh hằng của một con người, một nhà văn nhà báo suốt đời tận hiến cho báo chí và văn học.

N.N.T
(Tạp chí Non Nước số 269)

CÁC TIN KHÁC
Vết chàm - Nguyễn Trọng Hoạt (03-08-2020)
Ngôn ngữ chính luận trong Tạp văn Phan Thị Vàng Anh - Nguyễn Đăng Kiên (31-07-2020)
Vợ người ta (29-07-2020)
Nắng ở ngoài sân... (28-07-2020)
Thương người - Thương mình - Lê Anh Dũng (27-07-2020)
Anh về với em - Hà Vinh Tâm (24-07-2020)
Đường về miền Trung - Hoàng Khánh Duy (23-07-2020)
Nhặt lên phiến lá xanh - vàng - Nguyễn Thị Anh Đào (22-07-2020)
Giấc mơ sông - Nguyễn Minh Hùng (20-07-2020)
Đồng xa nghi ngút (17-07-2020)
Tập thơ Ngược dòng thời gian - Tiếng nói từ trái tim về tình yêu và thân phận con người - Trần Mai Hường (16-07-2020)
Những bông hoa tình yêu - Trần Thúy Lành (15-07-2020)
Sự bí ẩn của yên lặng - Huỳnh Minh Tâm (14-07-2020)
Hè chói nắng (13-07-2020)
Khói chiều quê hương - Lê Kim Toàn (10-07-2020)
Chợt một lần - Lê Huy Hạnh (08-07-2020)
Giữa mùa nắng vàng - Nguyễn Đức Sơn (07-07-2020)
Mây trắng trên cao - Hoàng Nhật Tuyên (06-07-2020)
Một chiều Đà Nẵng - Tạ Hoàng Tú (03-07-2020)
Năm canh bên bờ vực (02-07-2020)
Thứ năm, ngày 06/08/2020
Yêu thương và được yêu thương là một khúc nhạc thâm trầm, nghe mãi mà không biết chán.
De Stael

Hãy tha thứ cho những người đã làm bạn bị tổn thương.
Les Brown

Người có tài thấy được điểm mấu chốt, và coi tất cả những thứ khác là dư thừa.
Thomas Carlyle

Hành động có thể không mang tới hạnh phúc, nhưng không có hạnh phúc nào lại thiếu hành động.
William James

Trên đời này chỉ có một thứ mà bất cứ ai cũng không cướp đi được, đó chính là trí tuệ.
Khuyết danh

Người nào dám lãng phí một giờ đồng hồ hãy còn chưa phát hiện ra giá trị của cuộc sống.
Charles Darwin

Sự hào phóng thật sự đối với tương lai là việc đem cho tất cả trong hiện tại.
Albert Camus

Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0236-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn
- Chịu trách nhiệm nội dung: Phó chủ tịch Nguyễn Nho Khiêm
- Giấy phép số: 479/GP-STTTT của Sở Thông tin và Truyền thông cấp ngày 22/05/2020