SÁNG TÁC
“Làm người tử tế, Dễ không?” – Bùi Văn Tiếng

Ngay bản thân câu hỏi “Làm người tử tế, dễ không?” đã cho thấy để trở thành một người tử tế không hề dễ. Trong tiếng Việt có hai từ ghép Hán-Việt tuy khác nghĩa nhau nhưng lại có nhiều điểm rất giống nhau là tinh tế và tử tế: bốn hình vị đều cùng một phụ âm đầu, hai từ đều có chung hình vị tế và cả hai đều nói lên phẩm chất trân quý của con người. Có điều trở thành một người tinh tế đã khó - vì phải thật thông minh và hết sức nhạy cảm; trở thành một người tử tế còn khó hơn nhiều.


Tinh tế thì chỉ cẩn nỗ lực cá nhân là đủ; tử tế đòi hỏi nỗ lực cá nhân - bởi làm điều xấu/điều ác có thể theo bản năng nhưng làm điều tốt/điều tử tế bao giờ cũng phải cố gắng, đồng thời đòi hỏi cả một môi trường xã hội có khả năng tiếp nhận và tiếp sức cho nỗ lực cá nhân ấy. Đó là chưa kể không ai buộc người tinh tế lúc nào cũng phải tỏ ra tinh tế, ngược lại tử tế - nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, “đòi hỏi người ta phải sống vì cái đúng và vì người khác từng giờ, từng ngày và suốt cả cuộc đời, không bao giờ được phép ngưng nghỉ” (Tranh nhau làm người... tử tế, TuanViet- nam.net). Và tử tế đoản mệnh hơn tinh tế, bởi cũng theo cái nhìn tinh tê của Nguyễn Quang Thiều, tử tế sẽ “biến mất ngay khi chúng ta cảm thấy khó chịu khi người được mình giúp lại không biết cách bày tỏ lòng biết ơn chúng ta, không biết cách tung hô sự giúp đỡ của chúng ta và không biết cách quảng cáo cho sự giúp đỡ của chúng ta” (bài đã dẫn).

Làm người tử tế không dễ vì đòi hỏi cá nhân phải nỗ lực rất cao và quan trọng hơn là phải nỗ lực liên tục. Nỗ lực cá nhân đáng kể nhất ở đây là nỗ lực quên mình - có thể không đến mức như Cụ Hồ chỉ biết quên mình cho hết thảy / như dòng sông chảy nặng phù sa (thơ Tố Hữu) thì ít ra cũng biết quên mình vì một người mình thương yêu hết mực. Trong phim Chuyện tử tế của đạo diễn Trần Văn Thủy, người làm phim đã dùng ngôn ngữ điện ảnh để kể về chị Nguyễn Thị Hằng, một người tử tế mắc bệnh nan y - tử tế như/tử tế hơn những người tử tế lành lặn khỏe mạnh vẫn đương có/đương còn trong cõi nhân gian. Người mẹ bất hạnh này bị bệnh phong không thể sống ở làng phải bỏ quê lang thang bờ bụi, nhưng vì muốn cho con trai mình dứt ruột đẻ ra có được một ngôi nhà nên đêm đêm chị lần về, bằng hai bàn tay cùi cụt, co quắp, không đủ ngón đốt, đã đóng một vạn tám ngàn viên gạch trong lạnh buổt và đau đớn. Làm người tử tế khó như vậy, đòi hỏi cao như vậy, phải dám hy sinh như vậy nên những kẻ ích kỷ cả đời không sổng vì ai, chỉ biết ganh tỵ đố kỵ với người xung quanh kiểu như anh chàng đi câu trong Sự tích cá mắt lồi chấp nhận chột một mắt để người hàng xóm phải bị mù cả hai mắt, chắc chắn không thể nào sống cho tử tế, cùng lắm chỉ là giả vờ tử tế - hay như ghi nhận của Nguyễn Quang Thiều, đó là sự tử tế của ngôn từ, chứ không phải sự tử tế của hành động.

Làm người tử tế không dễ vì ở đây không chỉ đòi hỏi nỗ lực cá nhân mà còn đòi hỏi cả một môi trường xã hội có khả năng tiếp nhận và tiếp sức cho nổ lực cá nhân ấy. Đó là một môi trường luôn hướng đến ba cột trụ tinh thần của con người là Chân-Thiện-Mỹ. Chính vì thế mà Nguyễn Quang Thiều cho rằng tử tế đòi hỏi người ta phải sống vì cái đúng - và tất nhiên phải sống vì cả cái tốt và cái đẹp nữa. Đó còn là một môi trường thường xuyên nuôi dưỡng niềm tin của con người vào bản chất hướng thiện của đồng loại, ngay trong trường hợp niềm tin ấy chỉ còn là sự cả tin. Karl Marx khi trả lời con gái cũng khẳng định: với ông, thói xấu dễ tha thứ nhất là sự cả tin, bởi người cả tin vẫn đáng quý hơn nhiều so với người không chịu tin vào bất kỳ ai. Như vậy, làm người tử tế còn khó ở chỗ cuộc sống đòi hỏi họ vẫn cứ tiếp tục tử tế ngay khi niềm tin vào đồng loại chỉ còn là sự cả tin, thậm chí ngay khi người cả tin phải chịu cảnh làm ơn mắc oán. Chính vì tin vào bản chất hướng thiện của con người nên dẫu biết rằng người thực sự tử tế vốn không nhiều, chúng ta vẫn có thể khẳng định: tử tế hoàn toàn có chỗ đứng xứng đáng trong xã hội đương đại; và dẫu biết rằng làm người tử tế không dễ, chúng ta vẫn phải kiên trì tiếp nhận và tiếp sức cho những nỗ lực cá nhân đang hướng đến/vươn lên sự tử tế, hay nói theo ngôn ngữ của đạo diễn Trần Văn Thủy, chúng ta vẫn phải bền bỉ đánh thức sự tử tế...

Trong phim Chuyện tử tế của đạo diễn Trần Văn Thủy, có một lời bình rất đáng suy ngẫm: “Hãy hướng con trẻ và cả người lớn đầu tiên vào việc học làm người - người tử tế, trước khi mong muốn và chăn dắt họ trở thành người có quyền hành, giỏi giang hoặc siêu phàm”. Cho nên có nhiều cách để có thể bền bỉ đánh thức sự tử tế nhưng có lẽ cách quan trọng nhất là bắt đầu “đánh thức” ngay từ khi con người vừa mới cắp sách đến trường. Và xuất phát từ sự phân biệt của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều về hai loại tử tế: tử tế của ngôn từ và tử tế của hành động, các nhà trường cần đổi mới cách giáo dục lòng tử tế từ chỗ nặng lý thuyết sách vở - giỏi lắm chỉ tạo ra sự tử tế của ngôn từ, đến chỗ giàu thực tiễn đời sống - mới có thể tạo ra sự tử tế của hành động, và mỗi cô giáo/thẩy giáo phải trở thành một tấm gương sáng về lòng tử tế cho học sinh noi theo. Đương nhiên, học sinh còn phải được noi theo tấm gương sáng về lòng tử tế từ cha mẹ/ông bà mình. Và đương nhiên cả các cô giáo/thẩy giáo lẫn các bậc ông bà/cha mẹ cũng phải được noi theo tấm gương sáng về lòng tử tế từ những nhà lãnh đạo địa phương/đất nước... Không có “hệ thống” gương sáng về lòng tử tế từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài như vậy, khó có thể có một môi trường xã hội có khả năng làm “bà đỡ” cho những nỗ lực cá nhân đang hướng đến/vươn lên sự tử tế và do vậy khó có thể có ngày càng nhiều những người tử tế.

 

B.V.T

CÁC TIN KHÁC
Thơ dâng mẹ – Thơ Nguyễn Hoàng Sa (21-06-2018)
Khúc quê – Thơ Nguyễn Nhã Tiên (19-06-2018)
Người đàn bà không giấc ngủ - Thơ Đinh Thị Như Thúy (18-06-2018)
Mùa thu lá đổ nước chìm – Thơ Bùi Mỹ Hồng (17-06-2018)
Chiều Ngũ Hành Sơn - Thơ Mai Hữu Phước (13-06-2018)
Hành trang- Thơ Thanh Quế (12-06-2018)
Tôi về xóm Láng của tôi – Thơ Nguyễn Văn Tám (11-06-2018)
Như một dòng sông – Thơ Nguyễn Nho Thùy Dương (09-06-2018)
Mùa vàng – Thơ Nguyễn Minh Hùng (07-06-2018)
Thì xin – Thơ Lê Huy Hạnh (06-06-2018)
Nghĩ trong lễ Quốc tang – Thơ Bùi Công Minh (05-06-2018)
Mẹ – Thơ Tất Thắng (04-06-2018)
Hoài cảm Ngũ Hành Sơn – Thơ Anh Tuấn (03-06-2018)
Vòng xoáy - Truyện ngắn Lê Dạ (02-06-2018)
Đối diện với sông Hàn - Uông Thái Biểu (01-06-2018)
Váy cưới của cô dâu - Dill McLan (30-05-2018)
Đà Nẵng mình tôi – Thơ Nguyễn Nhã Tiên (27-05-2018)
Những cánh diều – Thơ Nguyễn Văn Tám (26-05-2018)
Cuộc chơi – Thơ Anh Tuấn (25-05-2018)
Lễ hội mùa xuân - Truyện ngắn Vũ Thị Huyền Trang (22-05-2018)
Thứ hai, ngày 25/06/2018
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn