VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Ký họa thời chiến

Ký họa đã trở thành loại hình mỹ thuật, mang sứ mệnh truyền tải hiện thực nóng hổi trong những năm kháng chiến. Chính tính thực làm cho khoảnh khắc bấy giờ sống mãi, biến ký họa trở thành một kiểu viết sử bằng tranh, lưu giữ ký ức.
Câu chuyện của người trong cuộc
“Chỉ có những người trong cuộc mới vẽ được như thế”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói như vậy nhân xem triển lãm ký họa của các họa sĩ Miền Nam tại Hà Nội năm 1967.

Nhìn vào chân dung mỹ thuật Việt Nam hiện đại không thể không nhắc đến thể loại ký họa chiến tranh. Khởi đầu chính là những bức ký họa trong kháng chiến chống Pháp của thầy trò khóa Tô Ngọc Vân cho đến ký họa của các họa sĩ ở cả hai miền Nam và Bắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Ở chính điều này, lịch sử mỹ thuật Việt Nam đã song hành với lịch sử dân tộc.


Phần lớn tác giả của tranh ký họa là người lính. Họ vẽ mình và vẽ về chính cuộc sống của mình. Họ là một phần của cuộc chiến chứ không phải người ngoài, hay đứng ngoài nhìn vào. Tình yêu hội họa, sự say nghề và lòng yêu nước ở họ là một, yêu vẽ với yêu nước là một, hoàn toàn tự nhiên như hơi thở. Họa sĩ Lê Trí Dũng nhớ lại ngày tháng cuối cùng trong trường mỹ thuật sục sôi tinh thần ra chiến trường. Đường ra chiến trường, qua dải Trường Sơn, đối mặt với bao nhiêu cửa tử, các họa sĩ trở thành người lính thực thụ, ở một mặt trận khác, để ghi lại thời khắc khốc liệt mà hào hùng của đất nước.Chẳng phải ngẫu nhiên mà ký họa chiến tranh lại trở thành thể loại chủ đạo của mỹ thuật Việt Nam. Họa sĩ Lê Thiết Cương phân tích, 30 năm chiến tranh (1945 - 1975) với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, đương nhiên ký họa là thể loại vừa thích nghi vừa phù hợp với hoàn cảnh một cách hoàn toàn tự nhiên. Cuộc sống trong giai đoạn chiến tranh đầy khó khăn, gian khổ, họa phẩm thiếu thốn, thời gian không nhiều. Bên cạnh đó là nhịp sống luôn biến động, di chuyển, thay đổi liên tục nên các chất liệu như sơn dầu, sơn mài, lụa… đòi hỏi thời gian sáng tác lâu là không thể. Chỉ còn ký họa trên giấy bằng bút sắt, bút chì, than hoặc điểm mầu nước mới bắt kịp diễn biến của cuộc chiến.

Những bức ký họa chiến tranh đều có cái giá của sinh tử. Cho nên, qua mấy chục năm, nhưng khi xem lại vẫn cảm thấy như vừa vẽ xong, vẫn thấy “nóng”, vẫn thấy sống động, vẫn thấy đầy ắp không khí chiến tranh, vẫn “nghe” thấy tiếng đạn bom vang lên từ mỗi bức tranh.

Linh hồn của hội họa

Công chúng có cơ hội tận mắt chứng kiến những khoảnh khắc hào hùng một thời của đất nước thông qua hơn 200 bức ký họa trong triển lãm “Ký ức đường Trường Sơn”, đang diễn ra tại Trung tâm Nghệ thuật đương đại - VCCA Hà Nội. Các bức ký họa được sáng tác trực tiếp trong thời kỳ chiến tranh, trong đó nhiều ký họa trực tiếp trên tuyến đường Trường Sơn những năm 1960 - 1975 của cố họa sĩ Đào Đức, Hoàng Đình Tài; các họa sĩ Trần Huy Oánh, Chu Thảo, Lê Trí Dũng, Phạm Lực, Nguyễn Đức Dụ. Ngoài ra, một số tác phẩm của cố họa sĩ Nguyễn Thanh Châu và họa sĩ Nguyễn Đức Dụ được vẽ sau này dựa trên những tài liệu, ghi chép, ký họa thời chiến. Đấy chỉ là một phần trong kho ký họa về cuộc kháng chiến chống Mỹ, về đường Trường Sơn huyền thoại, nhưng người xem vẫn thấy đầy đủ về cuộc sống và chiến đấu của người lính cũng như những đoàn quân đã đi qua con đường này.

Mỗi tác phẩm ký họa là một góc nhìn chân thực, tái hiện một phần lịch sử chiến tranh. Theo họa sĩ Trần Huy Oánh, không chỉ nghệ thuật, ký họa quý ở nhiều giá trị tinh thần, ở cảm xúc lịch sử mà nó mang lại. Vì ký họa là họa sĩ vẽ cảm giác của mình trước cuộc sống chứ không phải tả chính xác cuộc sống đó. “Nhớ hồi mới vào chiến trường, tôi vẽ cái ô tô mà cả ngày không được. Tôi mới nghĩ, Hà Nội thiếu gì ô tô, sao đi cả nghìn cây số vào đây chỉ để vẽ cái ô tô? Xong rồi lại nghĩ, à không phải, tôi không vẽ ô tô mà là vẽ cuộc sống của cái ô tô, là cái cuộc sống gắn với bùn lầy, đá sỏi, bom đạn… Nghệ thuật gần cuộc sống thì nghệ thuật mới có linh hồn”. 

Vì vậy, ký họa giống như một lời nhắc nhớ giờ khắc chân thật đã qua, cũng là nói lên sứ mệnh của nghệ thuật trải qua các cuộc chiến tranh Việt Nam đã được nâng lên thành một loại hình hội họa. Tuy nhiên, thế hệ họa sĩ bây giờ ngày càng ít quan tâm đến ký họa như một loại hình độc lập mà thường chỉ coi nó như bản khởi thảo cho tác phẩm lớn. Họa sĩ trẻ Doãn Hoàng Lâm chia sẻ, khi mới ra trường, anh cũng như thế hệ của mình, không quan tâm đến ký họa mà chỉ thích tranh sơn mài, sơn dầu…, cho đến ngày ngộ ra rằng ký họa có giá trị của nó, kể câu chuyện và lịch sử theo một cách riêng. Đặc biệt, trong hoàn cảnh đất nước khốc liệt, tác giả của tranh ký họa chính là những người lính cầm bút vẽ, can trường, dũng cảm để lưu lại hơi thở của cuộc chiến.

 “Triển lãm tranh ký họa vì vậy là cách khơi cảm hứng để các bạn trẻ có thể phát triển trên truyền thống của ký họa chiến tranh”, họa sĩ Lê Thiết Cương nói.

Thái Minh
(daibieunhandan.vn)
 
 
CÁC TIN KHÁC
5 lý do khiến sách giấy không thay thế được (20-09-2019)
Đề cử Giải Mai Vàng lần thứ 25-2019: Những diễn viên sân khấu có cá tính sáng tạo (19-09-2019)
Ra mắt Tủ sách Văn học trong nhà trường (18-09-2019)
Nghệ thuật tiếp cận công nghệ hiện đại: Khó vẫn phải làm (17-09-2019)
Giải Sách hay để trống hạng mục văn học trong nước (16-09-2019)
Chấn hưng nghệ thuật sơn mài truyền thống (13-09-2019)
Nỗi niềm “thế hệ cuối” làm đồ chơi Trung thu truyền thống cho trẻ (12-09-2019)
Tín hiệu vui từ phim đề tài xã hội (11-09-2019)
Giỗ tổ và chuyện "đạo" làm nghề trong nghệ thuật (10-09-2019)
Liên hoan phim Venice 2019: Táo bạo và tranh cãi (09-09-2019)
Trưng bày 30 tác phẩm tranh Lụa về Đà Nẵng và miền Trung-Tây Nguyên (07-09-2019)
Nàng Kiều trên sân khấu múa rối thử nghiệm (06-09-2019)
Con đường lý tưởng tới phim dài đầu tay (05-09-2019)
Xúc động với chương trình nghệ thuật 'Mùa thu nhớ Bác' (04-09-2019)
Băn khoăn “Thành phố nhiếp ảnh” (03-09-2019)
“Phá rào” để phong danh hiệu (30-08-2019)
Hư cấu không thể thiếu (29-08-2019)
Khi nghệ sĩ tâm huyết với nhạc Việt trở về (28-08-2019)
Nội lực của văn học đồng bằng (27-08-2019)
Đa sắc màu trong triển lãm tranh của họa sĩ Duy Ninh (27-08-2019)
Thứ sáu, ngày 20/09/2019
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn