VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
Đi Theo ánh lửa trái tim mình - Nguyễn Đình An


Hải Học quê ở Đại Lộc (Quảng Nam) trong một danh gia vọng tộc. Ông nội anh và người em ruột của mình là nhà khoa bảng, là đại thần triều Nguyễn. Nhưng con cháu các vị quan lớn này đều tham gia cách mạng, có người là liệt sĩ.
Trong dòng chảy - hoàn cảnh đó, sau Hiệp dịnh Genève, khi mới 12 tuổi, anh theo cha đi tập kết. Cũng như bao gia đình khác có người thân tập kết, mẹ anh vừa lo làm ăn, chờ chồng nuôi con, vừa tham gia hoạt động trong sự kìm kẹp, khủng bô tàn độc của kẻ thù, cơ hàn, vất vả, đau khố không sao kể xiết.


Ở miền Bắc, anh như đi theo một con đường mơ ước, học trường học sinh miền Nam hết bậc phổ thông rồi được đưa đi du học ở Liên Xô. Khi Liên Xô bị dẫn dắt bởi chủ nghĩa xét lại, học một ngành khoa học xả hội, anh buộc giữa đường dừng bước.

Về nước, giữa những năm 1960, anh tham dự một khóa đào tạo phóng viên thông tấn xã chuẩn bị cho chiến trường miền Nam. Và chỉ sau đó ít lâu, anh lên đường vượt Trường Sơn về với quê hương. Với nhiều bạn bè cùng trang lứa, chặng đường này dường như đã lập trình trước. Và với anh, còn hơn cả sự tự nguyện.

Tôi gặp Học lần đầu vào mùa hè 1967 khi ra Quảng Đà làm phóng viên thường trú của Báo Cờ Giải phóng (Khu ủy 5) và cùng công tác với Học... Thế mà đã 50 năm.

Lúc ấy Học là một cán bộ chủ chốt đa năng của Ban Tuyên huấn Đặc khu Quảng Đà. Người cao to, cân phân, đẹp trai. Anh làm đủ việc, làm tin, viết báo, viết bài loa cho binh vận. Anh còn dạy tiếng Anh cho các em nhỏ để các em xáp vào Mỹ làm công tác binh vận. Đôi lúc báo thiếu chỉ một phần nhỏ của một cột, chúng tôi cùng sáng tác tập thể mấy câu ca dao để điền vào chỗ trống, Học luôn là người hưởng ứng có chất lượng. Là lực lượng trẻ khỏe (tuy có lúc cũng bị sốt rét hành dữ lắm), anh luôn ở bộ phận phía trước và luôn yêu cầu được đi đến những điểm nóng nhất của một chiến trường ác liệt bậc nhất.  Mặc dầu sau xuân Kỷ Dậu 1969, tôi mới được chính thức phân công vể Ban Tuyên huấn Đặc khu Quảng Đà; nhưng thời gian trước đó, giữa tôi và Học cũng như các đồng chí ở Quảng Đà không có gì phân biệt. Chúng tôi như những người cùng một cơ quan, như đồng đội một đơn vị, sinh tử cùng nhau và thương nhau như ruột thịt. Với mọi anh em trong ban cũng thế, từ một chú công vụ vừa rứt ở vùng sâu lên đến mấy anh sinh viên của phong trào đô thị trở lại đội ngũ sau khi ta giải phóng Nhà lao Thừa Phủ như Hổ Duy Lệ, Vũ Thành Lê... Học cùng tôi và anh em lo mọi việc cơ quan, nhất là sau khi người phụ trách - đồng chí Nguyễn Văn Anh hy sinh.
Học đâu có sống nhiều với mẹ và gia đình. 12 tuổi anh đã ra Bắc, nhưng anh có văn hóa ẩm thực tinh tế. Anh có sáng kiến làm món bầu khô. Khi ấy ở Gò Nổi vùng trắng dân bị cày đi ủi lại giữa những vườn hoang có rất nhiều dây bầu xanh tốt với nhiều trái rất to. Tất nhiên những trái bầu ấy và cả rau dền mọc trong hố bom đều là thực phẩm của chúng tôi. Nhưng ăn sao cho hết. Học bàn anh em thái nhỏ và phơi khô để ăn dần, chúng tôi có cả bao lớn bầu khô. Những lát bầu khô vàng ruộm đem dằm nước mắm có một chút đường và một chút gừng cũng rất sẵn ở Gò Nổi là đặc sản của chúng tôi những ngày rúc bói trụ bám.

Mùa hè 1912, Học ra công tác với quận Nhất Đà Nẵng ở phía bắc sông Thu Bồn. Đêm 21-5, cơ quan Tuyên huấn bị trúng một loạt bom B52, 10 đồng chí hy sinh, 5 người trong 1 hang đá bị những khối đá lớn chồng chất không thể lấy được thi thể (mãi đến 40 năm sau nhờ sự giúp đỡ tận tình của lực lượng quân sự và đồng bào địa phương, với quyết tâm của những đồng đội, ngôi mộ 5 đồng chí đó mới được khai quật và chỉ còn 1 ít xương vụn). 5 đồng chí còn được thi thể xếp bên nhau như cá chuồn sắp lớp, hầu như ai cũng nguyên vẹn, không có vết thương thực thể, hy sinh do sức ép của bom. Đau thương tổn thất như là không thể chịu nổi.

Sau đó, Học nói với tôi, đêm ấy ở Điện Phước nhìn về Hòn Tàu nghe tiếng bom nổ rền và những quầng sáng, anh có linh cảm là cơ quan mình bị trúng B52, sáng hôm sau anh thu xếp về ngay. Tôi nói cho anh biết đêm ấy tôi băng rừng lên cơ quan thường vụ gặp Bí thư Hồ Nghinh, báo cáo với anh về tổn thất ghê gớm và xin thường vụ chi viện lực lượng để khắc phục hậu quả. Anh có hỏi tôi “Học đâu?" và bảo tôi nhắn Học về gấp, sắp tới công việc sẽ rất nhiều. Lúc này đang diễn ra 81 ngày khốc liệt ở Thành cổ Quảng Trị. Các chiến trường - trong đó có Qụảng Đà, phải đẩy mạnh tấn công trên tất cả các mũi, các vùng, để cùng với Qụảng Trị tạo sức ép cho hòa đàm Paris. Sau ngày hòa bình, Hồ Hải Học được giao nhiều trọng trách quản lý các tinh vực văn hóa, nghệ thuật, như một sự tiếp nối những gì anh đã làm và còn nhiêu ấp ủ từ những ngày chiến tranh.

Là người có kiến thức cơ bản vững vàng về ltĩnh vực văn hóa nghệ thuật, có trải nghiệm vốn sống qua những ngày tháng ở tuyến lửa, có tố chất người hoạt động nghệ thuật sáng tạo, tinh tế và cởi mở, không xơ cứng, máy móc, biết giữ cái riêng của mình và tôn trọng cái riêng của người khác, anh đã đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa nghệ thuật ở Qụảng Nam - Đà Nẵng và TP. Đà Nẵng.

Phải nói là hoạt động văn hóa nghệ thuật trước thời đổi mới quả là thiên nan vạn nan. Không chỉ vì nó rất phong phú, phức tạp, nhạy cảm mà vì còn tư duy bảo thủ, cơ chế bao cấp và bệnh duy ý chí. May mắn thaỵ cho anh và những cộng sự là ở Qụảng Nam - Đà Nẵng có những nhà lãnh đạo không chỉ biết chiêu hiền đãi sĩ mà còn dành cho lĩnh vực này và những người hoạt động trên lĩnh vực ấy sự tôn trọng, cởi mở; tin cậy.

Và Hồ Hải Học cũng như chúng ta xin ngàn lần cảm ơn mảnh đất và con người Qụảng Nam - Đà Nẵng, cảm ơn tất cả những giá trị văn hóa đã được tạo dựng bổi đắp để ngày nay càng tìm hiểu phát huy, chúng ta càng thấy đó là nguồn sức mạrth vô tận.

Bây giờ chúng ta nói nhiều (vả cả tự hào nữa) về “Thành phố đáng sống", “Thành phố 3 có ", “Thành phố 4 an". Có lẽ chúng ta nên hiểu rằng, những giá trị ấy, từ sâu thẳm có đóng góp của những hoạt động văn hóa nghệ thuật thời hàn gắn vết thương chiến tranh, thời bao cấp và những năm đổi mới mà Hồ Hải Học đã khiêm nhường, thầm lặng, bền bỉ dâng hiến.

Sẽ là thiếu sót nếu không nói đến những sáng tác của Hồ Hải Học. Đây có lẽ là những gì anh ấp ủ nhiều nhất, anh gửi gắm bao hi vọng.

Anh viết kịch bản sân khấu, nhiều vở đã được các đoàn nghệ thuật dàn dựng và có tiếng vang. Kịch bản Nỗi đau hạnh phúc được giải thưởng của Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật Việt Nam. Anh cũng viết tiếu thuyết. Khắc khoải là tiếu thuvết đầu tay cùa anh được giải thưởng của UBND TP. Đà Nẵng. Nhà văn Nguyên Ngọc có nhận xét" “Khắc khoải viết về hiện thực chiến tranh ở Quảng Nam - Đà Nẵng rất sinh động và nhiều chỗ độc đáo. Rõ ràng không phải là người đã từng tự mình trải qua ở chiến trường thì rất khó lòng viết được như vậy”. Những trang viết, những đứa con tinh thần của anh giải thưởng Nhà nước và những thành công sáng đẹp hơn còn đang hứa hẹn ở phía trước.

Đã lâu rồi tôi biêt Học mang nhiều bệnh nặng, sức khỏe hạn chế. Gần đây được tin anh phải chạy thận. Khi xảy ra sự cố chạy thận ở Bệnh viện Hòa Bình, tôi điện thoại hỏi thăm và nhắc khéo anh cẩn trọng. Anh cười lạc quan “mình mỗi tuần chạy hai lần, mọi việc thấy bình thường, có thể nói là tốt đẹp”.

Thế mà hôm nay anh đã ra đi.

Tôi biết anh không chỉ trăn trở về sức khỏe mà anh lực bất tòng tâm, anh còn nhiều điều chưa vừa lòng. Mà làm sao có thể vừa lòng với mọi thứ ở cõi đời này.

Học ơi! Chỉ riêng chuyện cách đây nửa thê kỷ, một chàng trai đất Quảng 25, 26 tuổi đã vượt Trường Sơn về với quê hương tuyển lửa trong những ngày mảnh đất này đối mặt với những thử thách dữ dội, sống còn. Hành trình “đi theo ảnh lứa từ trải tỉm mình”  ấy đủ để Học ở thế giới bên kia có thể nhìn lại cuộc đời mình, hoàn toàn thanh thản.

N.Đ.A
(Báo Đà Nẵng)

CÁC TIN KHÁC
500 năm kiệt tác 'Mona Lisa': 'Bí hiểm' nhất lịch sử nghệ thuật (17-10-2017)
Cái đẹp trong gia đình toàn họa sĩ thành danh (16-10-2017)
Vở nhạc kịch Pháp viết ở Côn Đảo bị bỏ quên 120 năm (13-10-2017)
Nhiếp ảnh trẻ thời công nghệ số (12-10-2017)
TP Đà Nẵng: Tổ chức Tuần phim APEC Việt Nam 2017 (11-10-2017)
Nghệ thuật truyền thống: Có hiểu mới yêu (10-10-2017)
Khi người câm điếc “nói” bằng tranh (09-10-2017)
Tác giả Nobel 2017 tiên tri về sự phi nhân của xã hội văn minh (06-10-2017)
Giải Nobel Văn học 2017: nhà cái điểm danh cỗ xe tam mã (05-10-2017)
Một thế kỷ trước người Việt đón Trung thu ra sao? (04-10-2017)
Còn đó nét xưa (03-10-2017)
Nhân Ngày Sân khấu Việt Nam lần thứ VIII: Nghĩ về Sân khấu Đà Nẵng hiện nay - Bùi Văn Tiếng (29-09-2017)
Ứng dụng công nghệ bảo tồn Di sản hát Xoan (28-09-2017)
Xác định vị thế phim truyện truyền hình Việt (27-09-2017)
Tác giả trẻ gốc Việt thắng giải thơ lớn nhất Anh quốc (26-09-2017)
Làn gió mới cho phim Việt (25-09-2017)
Khi những người trầm cảm đến với múa và vẽ (22-09-2017)
Nhạc hàn lâm Việt sẽ có thêm “bà đỡ” tinh thần (21-09-2017)
Hai liên hoan múa quốc tế tổ chức tại Việt Nam (20-09-2017)
Bộ phim ''Cha cõng con'' được chọn tham dự Oscar 2018 (19-09-2017)
Thứ ba, ngày 17/10/2017
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn