GIỚI THIỆU SÁCH
Soi rọi thêm giá trị văn học quốc ngữ Nam Bộ

Công trình "Nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học ở Nam Bộ thời kỳ 1865-1954" đã phơi mở một thời kỳ sôi động của những người cầm bút ở không gian Nam Bộ, trong ý thức vừa bảo vệ văn hóa dân tộc vừa tiến hành con đường hiện đại hóa văn học

Thật xúc động khi tôi cầm trên tay công trình đồ sộ có tính chất tổng kết này. Cuốn sách dày 827 trang mà 15 tác giả đã nhiều năm liền miệt mài vào kho tư liệu của một thời đã qua (1865-1954) để trả lời câu hỏi: "Gần một thế kỷ Việt Nam chìm trong lệ thuộc, người xưa của vùng đất này đã suy nghĩ và làm gì cho văn học?".

Mang tính khai phá và khai phóng

Xưa nay, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Nam Bộ là mảnh đất của kinh tế và báo chí, sáng tác văn học nói chung, nghiên cứu, lý luận và phê bình văn học nói riêng không phải là ưu thế của vùng đất này. Giờ đây, bằng vô số cứ liệu cụ thể có dẫn nguồn, cùng với chân dung 27 tác giả, công trình "Nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học ở Nam Bộ thời kỳ 1865-1954" đã phơi mở với chúng ta một thời kỳ sôi động của những người cầm bút ở không gian Nam Bộ, trong ý thức vừa bảo vệ văn hóa dân tộc vừa tiến hành con đường hiện đại hóa văn học.

Với văn học Nam Bộ, khi nghiên cứu hệ thống sẽ thấy nhiều "tính chất" đầu tiên, mang tính khai phá và khai phóng trong cả nước. Từ đó, văn học quốc ngữ Nam Bộ phát triển nhanh chóng với việc tiếp thu những thể loại văn học của phương Tây (ký, dịch thuật, tiểu thuyết, truyện ngắn), cho ra đời những tác phẩm giàu tinh thần yêu nước, đạo lý bình dân và tinh thần dân chủ, đồng thời văn học quốc ngữ Nam Bộ cũng giàu tính giải trí và đại chúng…

Theo nhóm nghiên cứu, để sự kiện lên tiếng, các cột mốc văn học sẽ từ đó hình thành; bức tranh hiện đại hóa văn học sẽ được bổ khuyết; những khuôn mặt bị chìm khuất trong lịch sử sẽ sáng lên qua giá trị của ý kiến, của tầm nhìn, của tấm lòng yêu thương đất nước cũng như thái độ chính trực của người trí thức. Vì vậy, công trình đã dành nhiều trang cung cấp một bức tranh chung theo dòng lịch đại; đồng thời thử đưa ra những phân tích về xu hướng, đặc điểm, thành tựu và sau cùng nghiên cứu sâu về các tác giả, những người một thời viết hết mình trên các trang báo, cũng như có nhiều cuốn sách mà cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Những trang viết của công trình được tiến hành khá nhất quán dưới gợi ý của các hướng tiếp cận: phê bình xã hội học, phê bình văn hóa học và phê bình hậu thuộc địa nhưng vẫn duy trì phong cách cá nhân và nhãn quan của từng tác giả.

Lóe sáng nhiều giá trị mới

Trong 27 tác giả, chúng ta sẽ gặp những nhà văn đi tiên phong, nay đã khá quen thuộc nhưng dưới cái nhìn soi rọi của người viết, lại thấy lóe sáng nhiều giá trị mới hoặc những cách hiểu mới, bao dung hơn, thấu cảm hơn như Trương Vĩnh Ký, Huỳnh Tịnh Của, Trương Minh Ký…; cùng những người của mọi vùng đất nước về Nam Bộ hoạt động và thành danh như Phan Khôi, Trần Huy Liệu, Thiếu Sơn…; những "kỳ nhân" của Nam Bộ một thời như Phan Văn Hùm, Nguyễn An Ninh, Hồ Hữu Tường; những tác giả gần như bị lãng quên, chưa được đánh giá đúng mức như Lê Thọ Xuân, Thiên Giang Trần Kim Bảng, Hoàng Hạ Huệ, Triều Sơn…, tất cả đều được trình bày, phân tích và lý giải dưới cái nhìn cẩn trọng, khách quan, có lý có tình.

Dưới bàn tay một "nhạc trưởng" chỉn chu, khó tính nhưng cũng không kém tài hoa, phá cách là Nguyễn Thị Thanh Xuân, công trình quy tụ được nhiều nhà nghiên cứu uy tín khác. Tôi sung sướng được đọc cùng trong một cuốn sách các "tiền bối", "hậu bối" viết về các tiền nhân. Có thể nói phong cách mỗi người một khác: có người tài hoa, có người kỹ lưỡng, có người cẩn thận, có người vượt thoát…

Công trình là tâm huyết của một nhóm tác giả - qua việc đào xới nghiêm túc những văn liệu xác thực và đáng tin cậy - muốn khẳng định vai trò của văn học Nam Bộ trong dòng chảy văn học dân tộc trong một giai đoạn gần 100 năm giao điểm của lịch sử, với những tiếp xúc Đông - Tây vừa cưỡng bức vừa tự nguyện, phải nói là giai đoạn đầy thử thách của dân tộc. Tôi đặc biệt ấn tượng với những nhân vật phải "kiêm" nhiều vai: nhà văn, nhà thơ, nhà báo, nhà chính trị, nhà cải cách như Trương Vĩnh Ký, Nguyễn An Ninh, Phan Khôi… Họ phải rất khéo léo để có thể trong một hoàn cảnh khó khăn vẫn giữ vững cốt cách và làm tròn sứ mệnh trí thức của mình.

Công trình như một cách bày tỏ lòng biết ơn đối với các vị tiền nhân đáng kính đã một lòng vì văn hóa Việt Nam. Phải thật sự rất yêu mến vùng đất và văn chương Nam Bộ mới có thể có hơn 800 trang viết đầy tâm huyết thế này! 

Một trong 3 đề tài nghiên cứu khoa học về văn học quốc ngữ Nam Bộ

Công trình này nằm trong chủ trương rà soát lại di sản dân tộc, trong đó đặc biệt là di sản văn hóa văn học Nam Bộ của ĐHQG TP HCM. Là một trung tâm nghiên cứu xã hội nhân văn lớn ở phía Nam, việc dồn trọng tâm vào nghiên cứu Nam Bộ là hướng đi đúng đắn, đầy ý nghĩa và trách nhiệm đối với di sản của tiền nhân.

Từ năm 2005, Khoa Ngữ văn và Báo chí (nay là Khoa Văn học) Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM đã đẩy mạnh những nghiên cứu về văn học quốc ngữ Nam Bộ. Đã có 3 đề tài được nghiên cứu theo diện rộng của từng giai đoạn: "Khảo sát, đánh giá, bảo tồn di sản văn học quốc ngữ Nam Bộ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX"; "Khảo sát, đánh giá, bảo tồn di sản văn học Nam Bộ 1930-1945" (PGS-TS Đoàn Lê Giang chủ nhiệm); "Sưu tầm, khảo sát và đánh giá văn học Nam Bộ 1945-1954" (PGS-TS Võ Văn Nhơn chủ nhiệm). Đề tài "Nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học ở Nam Bộ thời kỳ 1865-1954" (PGS-TS Nguyễn Thị Thanh Xuân làm chủ nhiệm) được tiến hành sau cùng, tập trung vào hoạt động tiếp nhận văn học ở Nam Bộ, trong suốt cả thời kỳ thuộc Pháp, tư liệu hầu hết rải rác trên báo chí. Quan niệm của nhóm tác giả là cố gắng tối đa, trong khả năng cho phép, tiếp cận tài liệu, sưu tầm, sao chụp, lưu giữ, chọn lọc và xử lý để giới thiệu với đông đảo bạn đọc.

PGS-TS Trần Lê Hoa Tranh
(nld.com.vn)

CÁC SÁCH KHÁC
Đi với niềm tin làm lành lặn con tim (*)
Những câu chuyện gần gũi về Bác Hồ trong truyện tranh màu
Ứng nghiệm của "Mùa xuân vắng lặng"
Cao Quảng Văn an nhiên trong mạch thơ truyền thống
Bác Hồ, người có nhiều duyên nợ với báo chí
Lòng người cô độc, thế giới bạo tàn của 'một trăm cái bóng'
Yêu thương và những góc tăm tối trong mỗi con người
'Mai rồi mưa tạnh trong xuân': Lặng nghe tâm tình ngọt ngào xứ Huế
Kim Liên một thuở: Ký ức rêu phong về Hà Nội từ những khu nhà cũ
Nguyên Hương viết truyện cổ tích về đức Phật
Về cuốn Tiểu thuyết "Tơ Vò" của tác giả Xuân Vũ (Vũ Xuân Bân)
Khi vận mệnh thế giới nằm trong tay những kẻ bất hảo
Bi kịch có thật của cô gái Việt đêm ngủ cùng 2 vợ chồng Trung Quốc
Góc nhìn Đà Lạt xưa và nay
'Người là tháng tư của thế gian' - khúc tình dịu dàng cho thanh xuân
“Thánh Tông dị thảo” và những bài học cho hôm nay
Cuốn sách để đời của một đời văn
'Luận anh hùng' cùng Peter Pho
"Pachinko": Thân phận lưu vong
Mở cửa thế giới đại dương với “Steve đại ca biển cả”
Thứ ba, ngày 21/05/2019
Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Tình yêu là trạng thái mà khi đó hạnh phúc của một người khác trở nên cực kỳ quan trọng đối với hạnh phúc của bạn.
Robert A Heinlein

Với những kẻ độc ác, mọi thứ đều là cái cớ.
Voltaire

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn